Nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, kĩ năng sống cho học sinh qua các môn học ở trường Phổ thông

PHÒNG GD-ĐT HIỆP HOÀ TRƯỜNG THCS THỊ TRẤN THẮNG THUYẾT MINH CHI TIẾT GIẢI PHÁP SÁNG TẠO THAM DỰ HỘI THI SÁNG TẠO KỸ THUẬT TỈNH BẮC GIANG LẦN THỨ 9, NĂM 2020-2021 A. Thông tin chung về giải pháp dự thi Tên giải pháp: NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH QUA CÁC MÔN HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG Họ và tên tác giả : Nguyễn Thị Phương Thảo Địa chỉ : Trường THCS Thị trấn Thắng – Hiệp Hòa - Bắc Giang Số ĐT: 0386322678 ; Gmail: [email protected] Lĩnh vực dự thi: Giáo dục và đào tạo Thời gian tạo ra giải pháp: Từ tháng 1/ 2019 đến tháng 12 /2019 Thời gian bắt đầu ứng dụng giải pháp: Tháng 2 năm 2019 Nơi ứng dụng giải pháp: Huyện Hiệp Hòa- Tỉnh Bắc Giang 1 B.Thuyết minh, mô tả chi tiết giải pháp dự thi I. Tính cấp thiết của giải pháp Xã hội ngày càng phát triển, mỗi người chúng ta đều phải không ngừng cập nhật kiến thức, kỹ năng, rèn luyện đạo đức để nâng cao giá trị bản thân về mọi mặt đáp ứng đầy đủ những đòi hỏi thiết yếu của xã hội. Nhưng thực tế hiện nay, đạo đức lối sống của một bộ phận học sinh đang đi xuống, học sinh phổ thông đang thiếu rất nhiều các kỹ năng sống cần thiết. Trong quá trình dạy học và giáo dục, khi xây dựng chương trình, nội dung dạy học trên lớp, các thầy cô giáo đều xây dựng 3 mục tiêu: cung cấp kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ. Tuy nhiên, vì phải chuyển tải nhiều nội dung trong khi thời gian có hạn mà một số thầy cô ( nhất là những thày cô đang làm công tác bồi dưỡnng học sinh giỏi hoặc trực tiếp giảng dạy tại các lớp chọn , các lớp chất lượng cao trong huyện Hiệp Hòa nói riêng và tỉnh Bắc Giang nói chung ) thường có khuynh hướng tập trung vào chất lượng học sinh giỏi, chất lượng thi chuyển cấp Vì thế các thày cô chủ yếu giảng dạy, ôn luyện những kiến thức trọng tâm để thi, việc rèn cho học sinh kỹ năng sống, giáo dục đạo đức lối sống còn khá hạn chế. Mặt khác một số bậc phụ huynh chưa nhận thức đúng về sự cần thiết phải giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống cho con em mình. Nhiều bậc phụ huynh còn chiều chuộng và bao bọc con cái, chỉ tập trung cho con học kiến thức, chú trọng và kỳ vọng ở kết quả học tập của con, lấy điểm số của các bài kiểm tra, bài thi, những danh hiệu học sinh giỏi làm mục tiêu cho con học tập phấn đấu. Kiến thức, kỹ năng, những bài học đạo đức mà các con học được từ trường phổ thông có khi chỉ dùng vào việc thi cử mà chưa hoặc không áp dụng được vào thực tiễn cuộc sống.Vì thế mà nhiều em học sinh, nhất là học sinh ở thành thị hiện nay đã trở thành “ những con gà công nghiệp” hay “ những con mọt sách”, những “ kẻ vô cảm” Có thể nói, việc giáo dục đạo đức, kỹ năng sống ở trường phổ thông hiện nay chưa thực sự gắn với thực tiễn. Đặc biệt học sinh chưa thực sự chủ động học tập rèn luyện theo các chuẩn mực đạo đức, chưa chủ động trang bị cho bản thân kỹ năng sống . Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình chưa chặt chẽ, học sinh chưa thực sự tự giác chủ động vận dụng kiến thức vào thực tiễn, chưa tự mình rèn luyện tu dưỡng đạo đức và có các kỹ năng sống cần thiết .Vì vậy cấn “ Nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức kỹ năng sống cho học sinh qua các môn học ở trường phổ thông”. 2 II. Nội dung giải pháp dự thi 1. Quá trình nghiên cứu: Đề tài được tiến hành nghiên cứu từ tháng 1/2019 đến tháng 12/2019. Trong quá trình tiến hành nghiên cứu, tôi đã sử dụng kết hợp các phương pháp, thực hiện theo một qui trình tổ chức chặt chẽ, đảm bảo tiến độ thời gian, đảm bảo kết quả thu được là khách quan, khoa học. Bước 1: Nghiên cứu lý luận * Mục đích: Xác định cơ sở lý luận, nghiên cứu tài liệu văn bản tập trung vào chủ đề rèn luyện đạo đức, lối sống, kỹ năng sống cho học sinh phổ thông qua các môn học. *Thời gian tiến hành: Tháng 1/2019 + Xác định các phẩm chất đạo đức, các kỹ năng sống cơ bản của học sinh phổ thông có liên quan đến đề tài nghiên cứu; Tìm hiểu các tiêu chí đánh giá về đạo đức, kỹ năng sống của học sinh phổ thông để soạn thảo các phiếu điều tra. + Tìm hiểu vai trò của các môn học trong chương trình phổ thông với việc rèn luyện đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, mối liên hệ giữa những kiến thức, kỹ năng của các môn học với những phẩm chất đạo đức và kỹ năng sống cơ bản của học sinh phổ thông. *Thực hiện: Đọc, nghiên cứu các tài liệu liên quan (sách giáo khoa, sách tham khảo, các đề tài sáng kiến kinh nghiệm đã đăng tải trên Website về giáo dục ), tham khảo ý kiến của các giáo viên có kinh nghiệm trong huyện và trong tỉnh. *Kết quả: Nắm được các phẩm chất đạo đức, kỹ năng sống cần thiết của học sinh phổ thông, mối liên hệ chặt chẽ giữa kiến thức, kỹ năng trong các môn họcvới thực tế cuộc sống 3 Bước 2 : Nghiên cứu thực tiễn * Mục đích: Nghiên cứu thực tiễn để tìm hiểu thực trạng của vấn đề, kiểm nghiệm nhằm chứng minh tính khả thi của việc áp dụng phương pháp vận dụng kiến thức vào việc rèn luyện đạo đức lối sống, kỹ năng sống của học sinh phổ thông. * Thời gian tiến hành: Từ tháng 2/2019 đến tháng 12/2019 a. Điều tra thu thập thông tin ( 2 / 2019 ) *Thực hiện: - Phát phiếu điều tra ( Phiếu 1 ) cho học sinh khối lớp 8 năm học 2018-2019 ( 40 em ) .Phiếu điều tra có 15 câu hỏi trắc nghiệm ( chọn 1 trong 3 phương án). - Phát phiếu khảo sát ( Phiếu 2 ) để điều tra ý kiến của 10 thầy cô trực tiếp giảng dạy ở các trường phổ thông trên địa bàn huyện Hiệp Hòa. Phiếu khảo sát có 9 câu hỏi trắc nghiệm ( chọn 1 trong 3 phương án) và 1 câu hỏi tự luận. *Kết quả điều tra khảo sát: : Loại phiếu Phương án A Phương án B Phương án C TS SL % SL % SL % Phiếu 1 40 235 39,2 147 24,5 218 36,3 Điều tra HS Phiếu 1 10 2 2,2 31 34,4 57 63,4 Điều tra GV * Thông tin thu được: - Học sinh hiện nay thiếu kỹ năng sống. Một số em học sinh chỉ tập trung vào học cho thật giỏi, đạt kết quả thật cao trong học tập, nhưng chưa có ý thức rèn luyện đạo đức, lối sống và các kỹ năng sống . Đa số các em chưa áp dụng được kiến thức và kỹ năng của các môn học vào việc tạo dựng và rèn luyện đạo đức, lối sống, kỹ năng sống. - Các thầy cô giáo đều nhận thấy sự cần thiết phải rèn luyện đạo đức, lối sống, kỹ năng sống cho học sinh phổ thông . Tuy nhiên một số thầy cô vẫn tập trung nhiều vào việc truyền đạt kiến thức, chưa coi trọng đúng mức việc rèn luyện đạo đức, lối sống, kỹ năng sống cho học sinh trong các giờ học. 4 Ảnh: Phiếu điều tra số 1 dành cho các em học sinh 5 Ảnh: Phiếu khảo sát số 2 dành cho giáo viên 6 b. Đề xuất giải pháp, áp dụng thử nghiệm ( Từ 2/2019 đến 9/2019). *Mục đích : Phát hiện để đặt giả thuyết, kiểm chứng, đánh giá giả thuyết đã nêu ra. Tìm câu trả lời cho các câu hỏi: -Có thể vận dụng những kiến thức, kỹ năng của các môn học để tạo lập và rèn luyện đạo đức, lối sống, những kỹ năng sống cần thiết cho học sinh phổ thông hay không? -Làm thế nào để áp dụng kiến thức của các môn học cơ bản vào việc giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống có hiệu quả? *Thực hiện : -Tháng 2 /2019, sau khi điều tra phân tích nghiên cứu thực trạng, tôi đã đề xuất một số phương pháp áp dụng kiến thức, kỹ năng của các môn học vào thực tế cuộc sống. Tôi đã áp dụng phương pháp mà đề tài đang nghiên cứu đối với các em học sinh khối lớp 8 trường THCS Thị trấn Thắng . Là môt giáo viên dạy môn Ngữ văn, trong quá trình dạy Ngữ văn lớp 8, tôi đã bổ sung phần giáo dục đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh vào bài giảng và giao các bài tập áp dụng kiến thức kỹ năng vào thực tiễn. Ví dụ : Khi dạy các văn bản nhật dụng ( Thông tin về ngày trái đât năm 2000, Bài toán dân số, Ôn dịch thuốc lá ) tôi đã yêu cầu học sinh phải áp dụng kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống : Tuyên truyền cho người thân và những người xung quanh về nguy cơ ô nhiễm môi trường nghiệm trọng do thói quen sử dụng bao bì nilong, tuyên truyền hậu quả của sự bùng nổ dân số,về tác hại của thuốc lá; vận động người thân sử dụng những vật liệu thân thiện với môi trường ,tránh tư tưởng trọng nam khinh nữ, hạn chế rác thải nhựa, cai nghiện thuốc lá Yêu cầu này được coi như một bài tập bắt buộc, có minh chứng bằng ảnh hoặc video (do bố mẹ ghi lại và gửi trực tiếp cho giáo viên qua zalo hay gmail). Hoàn thành bài tập này, các em học sinh đã biến nhận thức thành những hành động cụ thể, thiết thực vì cộng đồng. Khi dạy học phần kiến thức để làm văn thuyết minh, tôi đã yêu cầu học sinh phải thực hiện đúng các yêu cầu: trước khi thuyết minh về đối tượng phải trực tiếp quan sát, thực hành sau khi viết bài văn, phải áp dụng kiến thức kỹ năng mình đã sử dụng để viết bài văn vào cuộc sống hàng ngày (tự tin thể hiện hiểu biết, làm ra các sản phẩm hữu ích ) đề nghị gia đình nhận xét rồi mới xin cô đánh giá cho điểm. Điểm của bài viết này được tính là trung bình cộng của điểm đánh giá của gia đình và giáo viên ( Bài tập làm văn : Thuyết minh về cách làm một món ăn ngày Tết – có gừi kèm trong hồ sơ giải pháp này ) 7 Khi dạy bài “ Câu rút gọn” ( Ngữ văn 7 ) tôi cho học sinh 1 bài tập làm ở nhà : “ Vận dụng kiến thức, sử dụng đúng câu rút gọn trong giao tiếp hàng ngày”. Yêu cầu của bài tập này tôi nhắn trên Zalo nhóm của phụ huynh trong lớp và yêu cầu các bậc phụ huynh hướng dẫn , kiểm tra đánh giá để các con giao tiếp theo đúng chuẩn mực : nói năng với người lớn phải lễ phép, không nói trống không, không sử dụng câu rút gọn một cách tùy tiện mà biến lời nói của mình thành cộc lốc, vô lễ. Đồng hành cùng tôi, một số giáo viên dạy các bộ môn học khác trong trường như Vật lí, Sinh học, Lịch sử, Giáo dục công dân, sau khi dạy lí thuyết ở trên các giờ học chính khóa, các thầy cô cũng kết hợp đưa vào những bài tập để rèn luyện đạo đức, lối sống kĩ năng sống cho học sinh. Các thầy cô đã hướng dẫn và khuyến khích các em học sinh biến những kiến thức đã học thành những hành động cụ thể, thiết thực trong cuộc sống ( giúp đỡ gia đình chăm sóc vườn rau, chăm sóc cây cảnh, nuôi thú cưng, sơ cứu cho người bị tai nạn, giới thiệu di tích lịch sử địa phương khi đến tham quan ) Ảnh: Bài tập rèn luyện đạo đức, lối sống, kĩ năng sống dành cho học sinh ở môn Ngữ Văn 8 và phản hồi tích cực từ phụ huynh học sinh. 8 Ảnh: Bài tập rèn luyện đạo đức, lối sống, kĩ năng sống qua trải nghiệm thực tế dành cho học sinh ở môn Ngữ Văn 8 9 Ảnh : Các em học sinh đã thử nghiệm áp dụng kiến thức, kỹ năng của nhiều môn học vào thực tiễn tạo ra các sản phẩm hữu ích, thân thiện góp phần bảo vệ môi trường. 10 Ảnh: Học sinh áp dụng kiến thức kỹ năng của môn Ngữ văn , Lịch sử ...vào việc tìm hiểu và giới thiệu các di tích lịch sử của địa phương ( Ảnh chụp trước tháng 1/2020 ) Tháng 5/2019, tôi tổng hợp kết quả thử nghiệm, đánh giá bước đầu tính đúng đắn, khả thi của các phương pháp đã được thử nghiệm. Lấy số liệu về kết quả giáo dục đạo đức của nhà trường với học sinh khối lớp 8 (Trước và sau khi áp dụng phương pháp mà đề tài nghiên cứu ) Kết quả giáo dục đạo đức của học sinh ( số liệu của nhà trường ) TS T K TB Y K SL % SL % SL % SL % SL % Trước khi áp dụng 125 37 5 0 0 phương pháp ( HK1) 167 Sau khi áp dụng 167 135 31 1 0 0 phương pháp ( HK2) - Tiếp tục thử nghiệm giải pháp, tôi chọn em Ngô Khắc Lâm Sơn, một học sinh trường THCS Thị trấn Thắng ( Hiệp Hòa – Bắc Giang) là con trai của mình làm trường hợp điển hình để nghiên cứu. Lâm Sơn sinh năm 2006, là con út, nên được mọi người trong gia đình rất chiều chuộng. Năm học 2018- 2019, Lâm Sơn là học sinh lớp 7A4 nhưng hàng ngày tôi vẫn phải đưa đi học. Lâm Sơn không chơi thân với một bạn nào trong lớp. Ở nhà, thời gian rảnh của em chủ yếu là dành để xem vô tuyến hoặc chơi điện tử mà không làm bất cứ công việc gì. 11 Bắt đầu từ tháng 5/2019, tôi yêu cầu và động viên khuyến khích em Ngô Khắc Lâm Sơn áp dụng những kiến thức của các môn học vào thực tiễn cuộc sống ( tự nấu các món ăn đơn giản chia sẻ với bạn bè và người thân, sửa chữa những vật dụng đơn giản trong nhà , tự tin thể hiện hiểu biết của mình trong học tập và các hoạt động ngoại khóa ). Tôi đã tiến hành tìm hiểu bằng cách quan sát, nghiên cứu về hành vi, kỹ năng sống của Sơn , ghi nhận sự thay đổi hành vi của em ; khảo sát ý kiến của em, phỏng vấn, thu thập ý kiến của một số thầy cô trực tiếp giảng dạy về ý thức học tập cũng như ý thức chấp hành nội quy của lớp, của trường của Lâm Sơn để so sánh sự thay đổi về nhận thức và hành vi của em trước và sau khi áp dụng phương pháp mà đề tài nghiên cứu. * Kết quả: Sau thời gian 8 tháng ( từ tháng 5 đến tháng 12 năm 2019 ) áp dụng phương pháp mà đề tài nghiên cứu, em Lâm Sơn đã có sự thay đổi về nhận thức và hành vi một cách rõ rệt: - Tự đi học, đi chơi thể thao bằng xe đạp, không cần mẹ đưa đón. - Luôn đi học đúng giờ (kể cả học chính khóa buổi sáng và các buổi học phụ đạo, bồi dưỡng vào buổi chiều) - Hòa đồng với bạn bè trong lớp, trong trường, biết chào hỏi lễ phép với thầy cô và những người lớn tuổi. - Giúp bố mẹ làm các việc nhà: dọn dẹp nhà cửa, phơi và gấp quần áo, tưới hoa và cây cảnh - Nấu được cơm và các món ăn đơn giản trong các bữa cơm gia đình. Đặc biệt đã tự chế biến một món ăn yêu thích (món nem rán) để mời bố mẹ, ông bà thưởng thức. - Trong tháng 7/2019, đã chăm sóc em bé 4 tuổi giúp một gia đình hàng xóm trong cả một ngày khi bố mẹ của bé có việc bận vắng nhà. - Tự tin trong học tập ( đăng ký học bồi dưỡng đội tuyển Giáo dục công dân), tích cực tham gia các hoạt động tập thể, hào hứng tham gia biểu diễn tiết mục văn nghệ của lớp trong tiết chào cờ đầu tuần. - Tham gia tích cực và có trách nhiệm vào các cuộc thi do UBND Huyeenjj Hiệp Hòa và Hội đồng đội TW tổ chức :“ Viết về những tấm gương bình dị, cao quý trong việc học tập và làm theo đạo đức phong cách Hồ Chí Minh”, “ Thiếu nhi Việt Nam vươn ra thế giới” ( giới thiệu những nét đặc sắc về văn hóa của địa phương, của các nước ASEAN bằng Tiếng Anh). 12 Tích cực học tập. Vui vẻ hòa đồng Ảnh: Ở trường, sau khi áp dụng giải pháp. Lâm Sơn đã tự tin, tích cực trong học tập vui vẻ, hòa đồng với bạn bè ( ảnh chup trước 1/2020). 13 Ảnh: Về nhà, Lâm Sơn áp dụng kiến thức đã học để giúp đỡ gia đình. 14 Ảnh: Bạn Ngô Khắc Lâm Sơn được nhận giải thưởng” thí sinh nhỏ tuổi nhất”trong cuộc thi viết về” Những tấm gương bình dị mà cao quý”do Huyện ủy Hiệp Hòa tổ chức. Ảnh : Lâm Sơn mạnh dạn áp dụng kiến thức đã học để tham gia các cuộc thi : “ Viết về những tấm gương bình dị, cao quý ”, “Thiếu nhi Việt Nam vươn ra thế giới”) (Ảnh chụp trước tháng 1/2020) 15 c. Phân tích nghiên cứu sản phẩm, so sánh đối chiếu ( 12/2019). * Mục đích: Nhằm thu thập, bổ sung và làm rõ hơn những thông tin đã thu được từ khảo sát , thử nghiệm, lí giải nguyên nhân của các vấn đề đã được điều tra để đánh giá tính khả thi của đề tài nghiên cứu. *Thực hiện : Tháng 12 /2019 (Sau 1 năm áp dụng thí điểm phương pháp mà đề tài nghiên cứu). Trực tiếp gặp gỡ, phỏng vấn 2/ 10 giáo viên đã từng tham gia trả lời trắc nghiệm trong phiếu khảo sát số 2 và 10/40 học sinh tham gia trả lời trắc nghiệm trong phiếu khảo sát số1. * Kết quả ( thông tin thu thập được) - Học sinh lớp 8 ( năm học 2018-2019 ) - lớp 9 ( năm học 2019 - 2020 ) sau khi áp dụng phương pháp mà đề tài nghiên cứu đã có sự tiến bộ rất nhiềù về ý thức đạo đức cũng như trong học tập và đa số học sinh khối lớp này có thêm nhiều kỹ năng sống. Việc giáo dục kỹ năng sống có thể thực hiện ngay trong các giờ học chính khóa có hiệu quả. - Đa số học sinh đã yêu thích các môn học, thấy được tầm quan trọng việc rèn luyện đạo đức, lối sống những kỹ năng sống và sự cần thiết của việc áp dụng kiến thức của các môn học vào thực tiễn cuộc sống * Kết luận: Phương pháp học gắn với thực tiễn cuộc sống và rèn luyện đạo đức, lối sống kỹ năng sống trong các môn học có hiệu quả vượt trội. Kết quả học tập kiến thức, kỹ năng của bộ môn và việc rèn luyện đạo đức, kỹ năng sống của các bạn học sinh đều tiến bộ rất nhiều so với khi chưa áp dụng phương pháp. Học sinh phổ thông có thể tự rèn luyện đạo đức, tự trang bị cho mình những kỹ năng sống cần thiết bằng cách vận dụng những kiến thức, kỹ năng được học trong các tiết học chính khoá vào thực tiễn cuộc sống nhờ có sự trợ giúp của thày cô và sự đồng hành của gia đình. d. Đưa ra kết luận khoa học ( tháng 12/2019). * Mục đích: Đánh giá kết quả, tìm ra ưu điểm nhược điểm, rút ra hướng sửa chữa khắc phục, từ đó khái quát thành những kết luận khoa học. *Thực hiện : Thu thập tài liệu, nghiên cứu ý kiến của các thầy cô; lấy thực tế kết quả rèn luyện đạo đức và học tập của các em học sinh trước và sau khi áp dụng phương pháp để đưa ra các kết luận khoa học. 16 2.Sản phẩm của quá trình nghiên cứu: CÁC KẾT LUẬN KHOA HỌC MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH QUA CÁC MÔN HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG a.Giáo dục cần đổi mới phương pháp, giảm tải và cân bằng chương trình học Cần chú trọng hơn các môn khoa học xã hội, những môn học này có tác dụng rất lớn trong việc xây dựng nhân cách học sinh. Giáo dục công dân phải theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất người học, tăng cường các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong giáo dục đạo đức, lối sống phù hợp với đối tượng học sinh phổ thông. Các nội dung giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống cho học sinh đã được thể hiện rõ, xuyên suốt trong chương trình giáo dục tổng thể và chương trình cụ thể của từng môn học. Để việc dạy đạo đức lối sống đạt hiệu quả, chương trình phải áp dụng phương pháp: dạy học phân hoá - không giáo dục “cào bằng” tất cả học sinh; dạy học tích hợp; giáo dục thông qua hành động. Trong tất cả các môn học, giáo dục đạo đức lối sống, kỹ năng sống phải được giáo dục thông qua hành động, kết quả thể hiện qua hành động. Học sinh học xong, nói lý thuyết hay nhưng không hành động thực tế được thì giáo dục như thế cũng không thành công. Cần thay đổi cách dạy và học đạo đức dưới hình thức lý thuyết khô khan và hô hào khẩu hiệu bằng việc học từ cuộc sống thực tiễn muôn màu. Ví dụ: Khi dạy bài Ôn tập về Từ láy, từ ghép ( một đơn vị kiến thức cơ bản môn Ngữ văn cấp THCS ) , giáo viên dạy Ngữ văn THCS có thể tiến hành trong tiết học những nội dung sau: 1.Ôn tập kiến thức lý thuyết về từ láy, từ ghép 2. Hướng dẫn học sinh làm các bài tập nhận biết, phân biệt các loại từ láy, từ ghép, giải nghĩa các từ láy , từ ghép . 3. Giáo viên có thể đưa ra một đoạn Clip quay quang cảnh quê hương, làng quê, phố phường nơi các em đang sinh sống... ( - Mời học sinh du lịch qua màn ảnh nhỏ ( màn hình điện thoại, máy tính, khám phá quê hương... - Đưa ra yêu cầu : Xem clip , ghi lại ít nhất 10 từ láy, 10 từ ghép 17 - Đưa ra bài tập vận dụng : Viết đoạn văn có sử dụng từ láy, từ ghép với nội dung liên quan đến Clip đã xem ( Trình bày cảm nhận suy nghĩ cảm xúc của mình , Nghị luận về vấn đề bảo vệ môi trường, thực hiện giãn cách xã hội để phòng chống dịch bệnh, tình yêu quê hương đất nước...) - Hướng dẫn học sinh viết đoạn văn ra vở, rồi trình bày trước lớp. Các học sinh khác nhận xét đánh giá, bổ sung ... -Yêu cầu học sinh sưu tầm và sáng tạo ra những bức ảnh, những clip ghi lại những khoảnh khắc đẹp của quê hương mình ( Cảnh thiên nhiên tươi đẹp , con người với những hành động nhân ái tử tế ...) ( Khi học sinh phải nghỉ học , thực hiện giãn cách xã hội để phòng chống dịch bệnh thì bài tập dạng này càngphát huy hiệu quả, tác động mạnh mẽ đế học sinh, đem lại nhiều hứng thú và cảm xúc tích cực), Thêm vào đó giáo viên và phụ huynh hướng dẫn học sinh phổ thông trực tiếp làm các công việc kiếm ra những đồng tiền chính đáng bằng chính công sức , hợp với khả năng của mình rồi sử dụng những đồng tiền ấy để một cách có ý nghĩa nhất. Ví dụ : Nhà trường có thể tổ chức cho học sinh tham gia nấu cơm từ thiện ở bệnh viện phát tặng cho bệnh nghèo, bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn trong các khu cách ly vì dịch bệnh Covid, có thể cho các em đi thu gom phế liệu, biểu diễn văn nghệ để gây quỹ Như vậy các em sẽ được học những bài học rất thực tế về ý thức cộng đồng và được thể hiện lòng nhân ái bằng chính khả năng của mình, thay vì về nhà xin tiền cha mẹ để đóng góp từ thiện. Việc dạy đạo đức nên chú trọng vào tính thực tiễn. Những bài học đạo đức cần xoay quanh các vấn đề xã hội mang tính thời sự, có tác động trực tiếp đến đời sống đạo đức của học sinh như: sử dụng rượu, thuốc lá, tình dục, bạo lực, chấp hành nghiêm các quy định phòng chống dịch bệnh của Thủ tướng chính phủ Các thày cô có thể chọn các chủ đề mang tính thời sự từ báo chí, truyền hình để cùng thảo luận với học sinh, không nên dựa vào giáo án một cách cứng nhắc, khô khan. Để phát triển tư duy của các em học sinh, thày cô không nên chỉ dạy kiến thức mà phải dạy tư duy. Trong các tiết học, các thày cô cần tổ chức cho học sinh các hoạt động để các em sử dụng các thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa Học sinh cần được nói nhiều hơn, hỏi nhiều hơn, trao đổi, thảo luận, tranh luận nhiều hơn, được tham gia đánh giá kết quả học tập của mình. 18 Trong quá trình giảng dạy, thày cô cần chú trọng hơn đến mục tiêu rèn luyện đạo đức, lối sống, kỹ năng sống Trong đề thi, đề kiểm tra các môn học, nên có thêm các yêu cầu đối với học sinh là vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống ( đặc biệt là để rèn luyện kỹ năng sống ), các thầy cô có thể dành một phần điểm số trong các bài kiểm tra để đánh giá việc vận dụng kiến thức đã học vào việc rèn luyện kỹ năng sống của học sinh. Những câu hỏi : “Nếu em là... nếu em gặp....thì em sẽ làm gì ?” cần được xuất hiện nhiều hơn trong các giờ học, các bài kiểm tra. Đặc biệt khi đánh giá kết quả học tập của học sinh, cần căn cứ vào việc vận dụng kiến thức để thay đổi nhận thức, rèn được kỹ năng sống chứ không chỉ căn cứ vào các bài thi, bài kiểm tra. Theo đó : một em học sinh được coi là giỏi môn Ngữ văn không thể “ ăn không nên đọi, nói chẳng lên lời “ , một em học sinh giỏi môn Giáo dục công dân không thể là một đứa trẻ không lễ phép, vi phạm luật giao thông , một em học sinh giỏi môn Hóa học không thể là một em không biết đến tác hại của một số chất bảo quản trong thức ăn ... b. Cần thiết thực hơn trong việc xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường và gia đình. Nhà trường cần quan tâm đến việc xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường và gia đình thông qua những việc làm thiết thực như tập huấn cho phụ huynh phương pháp giáo dục HS, tổ chức những buổi hội thảo để qua đó phụ huynh được chia sẻ kinh nghiệm giáo dục con, tổ chức những buổi gặp gỡ giữa phụ huynh và các chuyên gia tâm lý để được tư vấn. Nhà trường, giáo viên cần thông qua mạng Vn.edu hoặc Zalo, Google Meet... để có sự liên lạc trao đổi thường xuyên kịp thời. Từ đó tạo ra sự thống nhât, đồng bộ về nội dung, phương pháp giáo dục đạo đức và rèn kỹ năng sống cho học sinh THCS, việc đưa những kiến thức, kỹ năng của các môn học vào thực tiễn mới thực sự có hiệu quả. c. Nâng cao vai trò, trách nhiệm của gia đình trong việc giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống cho học sinh phổ thông. Các bậc cha mẹ cần nhận thức đúng trách nhiệm của mình giữ gìn hạnh phúc gia đình, xây dựng gia đình văn hóa: no ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc để tạo ra một môi trường giáo dục tốt. Ông bà cha mẹ cần thường xuyên giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống cho con cháu qua chính những hành vi ứng xử trong gia đình và ngoài xã hội của bản thân, là tấm gương về đạo đức, lối 19 sống đẹp. Giáo dục con cái không thể chỉ bằng lời nói mà phải bằng những công việc cụ thể. Cha mẹ cần yêu thương, quan tâm, gần gũi nhưng không nuông chiều, cần uốn nắn, phê phán, ngăn chặn thái độ, cử chỉ chưa đúng mực của con. Cha mẹ cần có kế hoạch, thời gian dành cho vui chơi, học tập của con phù hợp với sinh hoạt của gia đình. Cha mẹ cần trở thành người thày, người bạn, hướng dẫn và đồng hành cùng con trong việc rèn luyện đạo đức, kỹ năng sống. Phụ huynh nên coi trọng hơn nữa các bài tập vận dụng kiến thức của các môn học vào thực tế. Thường xuyên kiểm tra, đôn đốc con em trong việc biến nhận thức thành hành động, biến kiến thức, kỹ năng thành các sản phẩm hữu ích. ( theo dõi, ghi nhận sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của con em bằng hình ảnh, vi deo nhận xét đánh giá giá trị ( cả về vật chất lẫn tinh thần ) của các sản phẩm được tạo ra bởi quá trình vận dụng kiến thức đã học ở trường lớp vào thực tiễn của con em. d. Mỗi giáo viên phải thực sự lắng nghe và chia sẻ, là tấm gương về đạo đức, lối sống, kỹ năng sống cho học sinh noi theo. Thày cô dạy kiến thức, kỹ năng đồng thời cũng phải là những tấm gương vận dụng kiến thức, kỹ năng vào cuộc sống, là những tấm gương đạo đức, sáng tạo. Thày cô phải là những người “ nói được, làm được” khiến học sinh phải kính trọng, nể phục vì đạo đức, về sự hiểu biết và tài năng. Các thày cô phải ân cần lắng nghe, hiểu, chia sẻ và tìm những điểm tích cực để khen ngợi học trò nhằm khuyến khích phát huy những điểm tích cực của học sinh. e. Tiếp tục đa dạng hóa các hình thức tổ chức giáo dục, đạo đức, lối sống rèn kỹ năng sống cho học sinh phổ thông một cách hiệu quả. Tăng cường triển khai hiệu quả các mô hình như: “Học kỳ quân đội”, “Học làm người có ích”, “Học kỳ trải nghiệm làm chiến sỹ công an”; Hành trình “Vì Biển đảo quê hương”; Hành trình nhân ái; Sống đẹp vì cộng đồng. Tăng cường đổi mới hoạt động của các câu lạc bộ theo hướng đáp ứng nhu cầu và sở thích của người học, do học sinh chủ động đề xuất ý tưởng, tổ chức điều hành, thực hiện với sự hỗ trợ của nhà trường. Cần đổi mới hình thức đổi mới sáng tạo trong giáo dục đạo đức, lối sống kỹ năng như Giáo dục thông qua mạng xã hội và các phương tiện truyền thông hiện đại, chủ động ứng dụng công nghệ thông tin, đặc biệt là mạng xã hội trong công tác tuyên truyền, giáo dục thông qua hoạt động tuyên truyền trên hệ thống báo chí, xuất bản nhằm lan tỏa những hành động nghĩa cử, những gương điển hình trong xã hội...( Thi 20