Giáo án Tự chọn Ngữ văn 9 - Chuyên đề 5: Bài tập hiểu biết về tác phẩm văn học

Học kì 2: CHUYÊN ĐỀ 5: BÀI TẬP HIỂU BIẾT VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC ( 3 TIẾT) I- Mục tiêu cần đạt: 1) Kiến thức: Học sinh được củng cố các Kt về Biện Pháp tu từ, về nghệ thuật dùng từ , đặt câu; ý nghĩa nhan đề của Tác phẩm, nắm được tình huống và ý nghĩa của các tình huống truyện 2) Kĩ năng: Học sinh biết cách làm một bài tập cảm thụ theo đúng yêu cầu. II- Phƣơng pháp: - Củng cố kiến thức qua hệ thống bài tập tương ứng: GV hướng dẫn, học sinh thực hành-> GV chữa, nhận xét III- Nội dung: Tiết 19: Nhan đề của một số tác phẩm văn học 1) Thế nào là bài tập hiểu biết về TPVH - Gv hướng dẫn Hs cách - Bài tập hiểu biết về TPVH là trình bày những hiểu biết về TPVH làm dạng bài tập hiểu biết như xuất xứ, ý nghĩa nhan đề; nội dung, tư tưởng của tác phẩm . về TPVH Cũng có khi là sự hiểu biết về nhân vật qua một câu nói, một tình huống cụ thể nào đó để nhận xét về phẩm chất, về tư tưởng của nhân vật đó. 2) Các dạng bài tập hiểu biết về TPVH - Nhớ, chép chính xác một đoạn thơ - Cho một đoạn thơ, một đoạn văn-> Nêu tên tác phẩm, tác giả, hoàn cảnh ra đời. - Xác định biện pháp tu từ trong một đoạn thơ, đoạn văn và nêu tác dụng ... - GV hướng dẫn học sinh, BÀI TẬP MINH HỌA trình bày mẫu Bài 1: Có một đoạn thơ được mở đầu bằng câu thơ sau: +) Chép hoàn thiện khổ Không có kính không phải vì xe không có kính thơ: Hãy chép 3 câu thơ tiếp theo để hoàn thiện khổ thơ. Cho biết khổ +) Đoạn thơ trên trích trong thơ được trích trong tác phẩm nào? Của ai? bài thơ “ Bài thơ về ...kính” của tác giả Phạm Tiến Duật Bài 2: Trong bài Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải có câu: Mùa xuân người cầm súng Lộc giắt đầy trên lưng - Từ | “Lộc” được hiểu theo Trong câu thơ trên, từ “lộc” được hiểu như thế nào? Vì sao hình 2 nghĩa ảnh “ người cầm súng” lại được tác giả miêu tả “Lộc giắt đầy trên +) Chồi non lưng”? +) Sự may mắn - Hình ảnh người lính đeo trên vai cành lá ngụy trang Bài 3: Cuộc đời Hồ chủ tịch là nguồn cảm hứng vô tận cho được tác giả liên tưởng đễn sáng tạo nghệ thuật. Mở đầu tác phẩm của mình, một nhà thơ sự may mắn mà họ mang viết: lại cho đất nước. “Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác” Sau đó, tác giả thấy: “ Bác nằm trong lăng giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi b) Nhà thơ dùng từ “thăm” Mà sao nghe nhói ở trong tim” để tạo sự gẫn gũi, đồng thời a) Những câu thơ trên được trích trong tác phẩm nào? Của ai? Nêu cùng với cụm từ “ giấc ngủ hoàn cảnh sáng tác bình yên” tác gải đã dùng b) Sự thật là người đã đi xa nhưng tại sao nhà thơ vẫn dùng từ “ cách nối giảm, nối tránh để Thăm” và cụm từ “ Giấc ngủ bình yên” làm vơi đi nỗi đau mất Bác. 3) Khái quát ý nghĩa nhan đề của một số tác phẩm tiêu biểu ĐỒNG CHÍ -Đồng chí 1à cùng chung lí tưởng, lí tưởng cao đẹp. Đây cũng là cách xưng hô của những người cùng trong một đòa thể cách mạng. -Vì vậy, đặt tên bài thơ là ” Đồng chí”, tác giả muốn nhấn mạnh tình đồng chí chính là bản chất cách mạnh của tình đồng đội và thể - Hs trình bày ý nghĩa nhan hiện sâu sắc tình đồng đội. đề của một số TP tiêu biểu. BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH: -. Gv khái quát. -Nhan đề bài thơ về tiểu đội xe không kính khá dài , có vẽ lạ nhưng đã có tác dụng làm nổi bật hình ảnh độc đáo của toàn bài:Những chiếc xe không kính. Hai chữ ” Bài thơ” tưởng thừa nhưng thể hiện rõ cách nhìn, cách khai thác hiện thực của tác giả. - Ông viết về những chiếc xe không kính không chỉ phản ánh hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà còn nói về chất thơ của hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ anh hùng hiên ngang dũng cảm , vượt lên gian khổ, hiểm nguy của cuộc chiến vì lí tưởng cao đẹp. IV: Bài tập về nhà: Bài 1: trong bài thơ “ Bếp lửa” của Bằng Việt có đoạn: “ Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng” a) chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ có trong đoạn thơ trên b) tại sao ở hai câu thơ dưới nhà thơ không dùng từ “ Bếp lửa” mà dùng từ “ngọn lửa”? “ Ngọn lửa” ở đây có ý nghĩa gì? Ba câu thơ được hiểu như thế nào? Bài 2: Trong bài “Mùa xuân nho nhỏ” Thanh hải Viết: “Ta làm con chim hót Ta làm một cành hoa” Kết thúc bài thơ “ Viếng lăng Bác” Viễn Phương có Viết: “Mai về miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác” a) Hai bài thơ của hai tác giả viết về hai đề tài khác nhau, nhưng có chung tư tưởng. Hãy chỉ ra tư tưởng chung đó. Tiết 20: Ý NGHĨA NHAN ĐỀ CỦA MỘT SỐ TÁC PHẨM ( Tiếp) Gv gợi dân cho hs trình LÀNG: - Đặt tên “Làng” mà không phải là “Làng chợ Dầu” vì nếu thế bày ý nghĩa nhan đề của thì vấn đề tác giả đề cập tới chỉ nằm trong phạm vi nhỏ hẹp của một truyện làng cụ thể. - Đặt tên là “Làng” vì truyện đã khai thac một tình cảm bao trùm, phổ biến trong con người thời kì kháng chiến chống Pháp: tình cảm với quê hương ,với đất nước. => Tình cảm yêu làng yêu nước không chỉ là tình cảm của riêng ông Hai mà còn là tình cảm chung của những người dân Việt Nam thời kì ấy. LẶNG LẼ SA PA: - Lặng lẽ Sa Pa, đó chỉ là cái vẻ lặng lẽ bên ngoài của một nơi ít người đến, nhưng thực ra nó lại không lặng lẽ chút nào, bởi đằng sau cái vẻ lặng lẽ của Sa Pa là cuộc sống sôi nổi của những con người đầy trách nhiệm đối với công việc, đối với đất nước, với mọi người mà tiêu biểu là anh thanh niên làm công tác khí tượng một mình trên đỉnh núi cao => Trong cái không khí lặng im của Sa Pa. Sa Pa mà nhắc tới người ta chỉ nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi lại có những con người ngày đêm lao động hăng say, miệt mài lặng lẽ, âm thầm, cống hiến cho đất nước. NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI: - Những ngôi sao là biểu tượng cho vẻ đẹp anh hùng của những cô gái thanh niên TS. Ở họ luôn có những phẩm chất tốt đẹp, có sức tỏa sáng kì diệu. Ánh sáng ấy không phô trương mà phải chịu khó tìm hiểu chúng ta mới cảm nhận được vẻ đẹp diệu kì. Các chị xứng đáng là những ngôi sao xa xôi trên đỉnh Trường Sơn. CHIẾC LƢỢC NGÀ: - Vì chiếc lược ngà là kỷ vật cuối cùng ông Sáu giành cho con. - Là minh chứng cho tình cảm giữa hai cha con ông Sáu-> chiếc lược của hi vọng và niềm tin, là quà tặng của người đãkhuất... III. Bài tập về nhà Tìm hiểu ý nghĩa nhan đề của các tác phẩm thơ kì 2 -Ôn lại các tình huống truyện( Chuẩn bị cho tiết sau) ---------------------------------- Tiết 21: TÌNH HUỐNG TRUYỆN -Gv giới thiệu về tình I. Tình huống truyện: huống truyện II. Tình huống và ý nghĩa của các tình huống truyện ( Ngữ văn 9) -HS nhắc lại và nêu ý Truyện ngắn 1: Làng (Kim Lân) nghĩa của các tình - Nhà văn Kim Lân đã đặt nhân vật ông Hai vào một tình huống rất huống truyện. gay gắt. Ông Hai vốn rất yêu làng, lúc nào cũng tự hào và khoe khoang về làng của mình với sự giàu có và tinh thần kháng chiến. Nhưng đột nhiên ông nhận được tin từ những người tản cư - làng ông làm việt gian theo Tây. Tạo tình huống như vậy là cách để nhà văn Kim Lân khắc họa đậm nét lòng yêu làng gắn liền với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến của nhân vật nói riêng và người nông dân Việt Nam nói chung trong thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp. Truyện ngắn 2:Lặng lẽ Sa Pa (Nguyễn Thành Long) - Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa có tình huống rất nhẹ nhàng, đơn giản. Câu chuyện chỉ xoay quanh cuộc gặp gỡ tình cờ của nhân vật anh Thanh niên với ông hoạ sĩ già và cô kỹ sư trẻ diễn ra trong vòng ba mươi phút trên đỉnh núi Yên Sơn cao hai nghìn sáu trăm mét, là nơi anh sống và làm việc. Cuộc gặp gỡ bất ngờ nhưng đã để lại trong lòng mỗi nhân vật những ấn tượng sâu sắc về lí tưởng và mục đích sống. Cách tạo tình huống như vậy nhà văn Nguyễn Thành Long muốn làm nổi bật hình ảnh nhân vật anh thanh niên nói riêng và những con người đang lao động âm thầm lặng lẽ, đầy trách nhiệm để cống hiến hết mình cho đất nước, cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Miền Bắc những năm 70 của thế kỷ XX nói chung. Truyện ngắn 3: Chiếc lƣợc ngà (Nguyễn Quang Sáng) - Tình huống của truyện ngắn Chiếc lược ngà thật éo le. Anh Sáu sau tám năm xa nhà đi kháng chiến, chuyến nghỉ phép thăm quê trước khi chuyển đơn vị này với anh thật ý nghĩa bởi anh sẽ được gặp con - đứa con gái duy nhất anh chưa từng gặp mặt. Nhưng trong những ngày nghỉ phép, dù cố tình gần gũi, thân thiện và yêu thương con nhưng bé Thu lại cương quyết không nhận anh là cha. Đến tận khi anh chia tay gia đình để lên đường cũng là lúc bé Thu mới nhận anh là cha. - Ở chiến khu lúc nào anh cũng nhớ về con, anh dồn hết tâm lực vào việc tạo ra cây lược ngà để tặng con. Nhưng anh chưa kịp trao chiếc lược cho con thì anh đã hy sinh. Tạo tình huống như vậy, Nguyễn Quang Sáng muốn ca ngợi tình cảm cha con sâu nặng của anh Sáu và bé Thu trong hoàn cảnh éo le, vùa là lời lên án tố cáo tội ác của chiến tranh đã gây ra cho bao gia đình Việt Nam. Truyện ngắn 4: Những ngôi sao xa xôi (Lê Minh Khuê) - Ba nữ thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Họ là những nữ thanh niên còn rất trẻ nhưng nhiệm vụ và công việc của họ lại vô cùng gian khổ và nguy hiểm. Đó là theo dõi máy bay địch ném bom, đo đếm khối lượng đất đá bị bom địch đào xới, san lấp mặt đường và phá bom nổ chậm. Công việc của họ thật khó khăn gian khổ và luôn phải đối mặt với cái chết. Việc tạo tình huống như trên nhà văn Lê Minh Khuê muốn ca ngợi tâm hồn hồn nhiên trong sáng đầy mơ mộng và lòng dũng cảm, tinh thần đoàn kết, tình đồng chí đồng đội của người lính trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước *Củng cố: -GV củng cố kiến thức trọng tâm. ============= TỔ CHUYÊN MÔN DUYỆT CHỦ ĐỀ 5 TT TẠ THỊ NHUNG