Đề cương ôn tập thi Ngữ văn 9 - Phần: Nghị luận xã hội 1

STT Các chủ đề STT Các chủ đề 1 Tình mẫu tử 28 Cảm thông và chia sẻ 2 Tình phụ tử 29 Cho đi là còn mãi mãi 3 Tình cảm gia đình 30 Ý chí nghị lực 4 Tình yêu thương 31 Học đi đôi với hành 5 Tình anh em 32 Vai trò của ước mơ 6 Tình bạn 33 Vai trò của kĩ năng sống 7 Tình yêu quê hương 34 Người tử tế và lối sống tử tế 8 Lòng yêu nước 35 Ý nghĩa của lời cảm ơn 9 Lòng biết ơn thầy cô 36 Ý nghĩa của lối sống có trách nhiệm 10 Lòng hiếu thảo với ông bà, cha 37 Tác hại của lối sống vô trách mẹ nhiệm 11 Lòng biết ơn 38 Vai trò của điểm số 12 Đức tính tiết kiệm 39 Lục Vân Tiên trong CS thường nhật 13 Đức tính giản dị 40 Thực trạng hát quốc ca ở HS 14 Tự tin 41 Hiện tượng sống ảo ở giới trẻ 15 42 Mối quan hệ giữa thầy cô giáo với Tự lập học sinh trong xã hội ngày nay 16 Tự trọng 43 Tác hại của vô cảm 17 Đức hy sinh 44 Vấn nạn bạo lực học đường 18 Khoan dung tha thứ 45 Nghiện facebook ở giới trẻ 19 Lòng dũng cảm 46 Vấn nạn thực phẩm bẩn 20 Khiêm tốn 47 Văn hóá đọc ở giới trẻ 21 Trung thực 48 Bảo vệ mẹ thiên nhiên 22 Tinh thần lạc quan 49 Đam mê 23 Tinh thần đoàn kết 50 Tác hại của bệnh giấu dốt 24 51 Một số đoạn nghị luận liên quan Vai trò của sách đến covid 19 25 52 Các dẫn chứng cho văn nghị luận Vai trò của việc học XH 26 Thất bại và thành công 27 Niềm tin ĐÔI LỜI GỬI ĐẾN CÁC ANH CHỊ VÀ CÁC BẠN ĐỒNG NGHIỆP Thưa các anh chị và các bạn đồng nghiệp. Xin cảm ơn các anh chị và các bạn đồng nghiệp đã quan tâm đến bộ tài liệu Đoạn văn nghị luận xã hội ôn thi vào lớp 10 Trung học phổ thông. Đây là tài liệu do mình biên soạn để phục vụ việc giảng dạy của bản thân, đồng thời chia sẻ có phí với đồng nghiệp với mục đích vừa giúp đồng nghiệp không phải mất công đánh máy, đồng thời cũng cải thiện được một chút trong cuộc sống của bản thân mình. Hi vọng rằng các anh chị và các bạn đồng nghiệp sẽ sử dụng tài liệu coi như một cuốn sách tham khảo. Cũng mong mọi người không chia sẻ rộng rãi tài liệu trên các trang mạng xã hội đặc biệt là không mua đi bán lại tài liệu cho người khác để bày tỏ sự trân trọng với công sức của người làm. Tài liệu được biên soạn dựa trên kinh nghiệm giảng dạy thế nên rất khó tránh khỏi những thiếu sót. Mong các anh chị và các bạn đồng nghiệp góp ý để bộ tài liệu được trọn vẹn hơn. Một lần nữa xin trân trọng cảm ơn các anh chị và các bạn đồng nghiệp. Chúc các anh chị và các bạn thật nhiều sức khỏe và có một năm học tiếp theo gặt hái được thật nhiều thành công. 1.TÌNH MẪU TỬ 1.Giải thích: Tình mẫu tử là tình cảm yêu thương, gắn bó qua lại giữa mẹ và con xuất phát từ trái tim mỗi người, là tình cảm vô bờ bến của mẹ dành cho con, là tấm lòng yêu thương, kính trọng, suốt đời không quên mẹ của con. 2. Đánh giá, bàn luận - Trong cuộc đời có nhiều tình cảm cao đẹp nhưng thiêng liêng và cao cả hơn cả chính là tình mẫu tử. - Tình mẹ là tình cảm đầu tiên của mỗi con người. Sau chín tháng mười ngày mang nặng đẻ đau, giây phút được nghe đứa con bé bỏng cất tiếng khóc chào đời là giây phút hạnh phúc nhất của người mẹ. Đối với mỗi đứa con, khuôn mặt đầu tiên, nụ cười đầu tiên mà con bắt gặp chính là mẹ. Vì vậy tình mẹ là tình cảm gắn bó trong suốt cuộc đời con. - Hơn thế tình mẹ là tình cảm vừa có yếu tố máu thịt vừa mang tinh thần cao cả. Đứa con là hạt máu cắt đôi của mẹ. - Mẹ là người đã sinh ra con, mang nặng đẻ đau chín tháng mười ngày để cho con có hình hài, dáng đứng. Quy luật của cuộc sống, không có cây thì không có quả, không có người sinh thành thì không có chúng ta. Công đức sinh thành của mẹ không gì sánh bằng. - Mẹ không quản bao vất vả, nắng mưa đã nuôi dưỡng, chăm sóc con thành người. Dòng sữa ngọt ngào, lời ru của mẹ đã nuôi dưỡng con cả về vật chất và tinh thần. Lúc con ốm, con đau, cha mẹ lo lắng, chăm sóc đêm ngày, lúc con ngoan ngoãn, lớn khôn, cha mẹ sung sướng, tự hào. Mỗi bước trưởng thành của con mẹ thêm vất vả, gian nan. - Mẹ chính là người thầy, người cô đầu tiên trong cuộc đời con, mẹ dạy bảo con bài học làm người, uốn nắn con từng lời ăn tiếng nói, chỉ bảo con từng điều hay, lẽ phải. - Ngay cả trên bước đường đời con có vấp ngã, thất bại, buồn đau thì không ai khác, mẹ chính là điểm tựa bình yên nhất, là chỗ dựa tinh thần vững chắc nhất cho con, che chở, bảo vệ con, tiếp thêm cho con sức mạnh. – Thử hình dung, nếu một ngày không còn mẹ trên đường đời, chắc chắn đó sẽ là ngày buồn thảm nhất, chắc chắn đứa con sẽ là người bất hạnh nhất bởi sẽ không còn mẹ để được lo lắng, yêu thương, dạy bảo, chăm sóc. * D/C: Có biết bao câu chuyện cảm động về tình mẹ. Người mẹ trong câu chuyện “Người mẹ một mắt”, đã hi sinh chính con mắt của mình để “con được nhìn thế giới ”. thật cảm động biết bao. - Câu chuyện về người mẹ Nhật Bản đã dùng cả tấm thân mình che chở con trong trận động đất lịch sử khiến ai trong chúng ta cũng phải xúc động. Dòng chữ cuối cùng người mẹ để lại trên chiếc điện thoại“Nếu con có thể sống, con phải nhớ rằng mẹ luôn yêu con” mãi là bức thông điệp về tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt. 3. Bàn luận MR: + Trong thực tế, người mẹ nào cũng yêu thương con mình, tuy nhiên cũng có nhiều người mẹ nhẫn tâm bỏ rơi con mình từ khi mới lọt lòng, hoặc vì những mục đích tầm thường mà lợi dụng con cái. Nhưng đó chỉ là hiện tượng cá biệt cần phê phán. Tình mẹ là thiêng liêng, cao cả. Nhưng không phải người con nào cũng hiểu và cảm nhận được. Người con trong câu chuyện “Người mẹ một mắt” khi nhận ra sự hi sinh của mẹ cũng là lúc người mẹ đã ra đi mãi mãi chẳng bao giờ có thể đền đáp được công ơn đó nữa. Những kẻ làm con như thế đều đáng lên án, phê phán. - Bài học: Hiếu thảo với mẹ là tình cảm đẹp đẽ nhất trong mọi tình cảm. Vì vậy, chúng ta cần ý thức rõ được điều đó đồng thời giữ gìn, nâng niu. Không có người mẹ nào có thể sống mãi cùng con cái. “Trẻ cậy cha, già cậy con”, khi về già con cái chính là điểm tựa của mẹ. Bên cạnh việc chăm lo đời sống vật chất còn phải dành thời gian chăm lo cả đời sống tinh thần cho mẹ. Đồng thời chia sẻ thiệt thòi với những em bé mất mẹ. –Liên hệ: Là học sinh, tuổi nhỏ làm việc nhỏ, ngay từ bây giờ, hãy chăm ngoan, học giỏi, vâng lời ông bà cha mẹ thầy cô. Đó là cách thiết thực nhất để thể hiện chữ hiếu, đạo làm con. . 2.TÌNH PHỤ TỬ 1. Giải thích: Tình phụ tử là tình cảm yêu thương, gắn bó qua lại giữa cha và con xuất phát từ trái tim mỗi người, là tình cảm vô bờ bến của cha dành cho con, là tấm lòng yêu thương, kính trọng, suốt đời không quên cha của con. Tình phụ tử là tình cảm thiêng liêng, sâu nặng, theo suốt cuộc đời của mỗi con người. 2. Đánh giá, bàn luận - Trong cuộc đời có nhiều tình cảm cao đẹp nhưng thiêng liêng và cao cả hơn cả chính là tình phụ tử - cha cùng với mẹ là người đã sinh ra con, để cho con có hình hài, dáng đứng. Quy luật của cuộc sống, không có cây thì không có quả, không có người sinh thành thì không có chúng ta. Công đức sinh thành của cha không gì sánh bằng. - Cha không quản bao vất vả, nắng mưa đã nuôi dưỡng, chăm sóc con thành người. Lúc con ốm, con đau, cha lo lắng, chăm sóc đêm ngày, lúc con ngoan ngoãn, lớn khôn, cha sung sướng, tự hào. Mỗi bước trưởng thành của con cha thêm vất vả, gian nan. - Cha chính là người thầy, người cô đầu tiên trong cuộc đời con, cha dạy bảo con bài học làm người, uốn nắn con từng lời ăn tiếng nói, chỉ bảo con từng điều hay, lẽ phải. Cha dạy con phải đi trên chính đôi chân của mình, phải biết sống “nhân, nghĩa, lễ, trí, tín”, phải dũng cảm đương đầu với khó khăn, thử thách. - Ngay cả trên bước đường đời con có vấp ngã, thất bại, buồn đau thì không ai khác cha chính là điểm tựa bình yên nhất, là chỗ dựa tinh thần vững chắc nhất cho con. Cha sẵn sàng dang rộng vòng tay che chở, bảo vệ con, tiếp thêm cho con sức mạnh sau mỗi chông gai, thử thách. - Thử hình dung, nếu một ngày không còn cha trên đường đời, chắc chắn đó sẽ là ngày buồn thảm nhất, chắc chắn đứa con sẽ là người bất hạnh nhất bởi sẽ không còn cha để được lo lắng, yêu thương, dạy bảo, chăm sóc. - Tình cha dành cho con là bao la, vô điều kiện nhưng cách thể hiện lại khác tình yêu của mẹ. Tình cảm ấy không được biểu hiện một cách trực tiếp mà ẩn sâu trong một ánh mắt, một nụ cười, một hành động không dễ nhận ra. Tình cha thật thiêng liêng nhưng cũng thật lặng lẽ. * D/C: Có biết bao câu chuyện cảm động về tình cha. Trong câu chuyện cổ tích “Chử Đồng Tử và công chúa Tiên Dung”, nhà quá nghèo, hai cha con chỉ có một cái khố nên phải thay nhau mặc, thương con, trước khi chết, cha Chử Đồng Tử trăng trối nhường khố lại cho con. Nhân vật lão Hạc trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao là điển hình cho người cha hết mực yêu con. Vì yêu con nên lão đã chọn cái chết quằn quại, đau đớn là tự tử bằng bả chó để giữ lại mảnh vườn cho con. Đó là minh chứng cho câu nói “Bạn không cần đắn đo phân tích cha chúng ta là người như thế nào vì lúc nào cha cũng vĩ đại”. 3. Bàn luận MR: - Trong thực tế, người cha nào cũng yêu thương con mình, tuy nhiên cũng có nhiều ngườicha nhẫn tâm bỏ rơi con mình từ khi mới lọt lòng, hoặc vì những mục đích tầm thường mà lợi dụng con cái. Nhưng đó chỉ là hiện tượng cá biệt cần phê phán. Tình cha là thiêng liêng, cao cả. Nhưng không phải người con nào cũng hiểu và cảm nhận được. Vẫn có không ít người con không hiểu công lao của cha, hỗn láo, đối xử tệ bạc với cha. Những kẻ làm con như thế đều đáng lên án, phê phán. - Bài học: Hiếu thảo với cha là tình cảm đẹp đẽ nhất trong mọi tình cảm. Vì vậy, chúng ta cần ý thức rõ được điều đó đồng thời giữ gìn, nâng niu. Không có người cha nào có thể sống mãi cùng con cái. “Trẻ cậy cha, già cậy con”, khi về già con cái chính là điểm tựa của cha. Bên cạnh việc chăm lo đời sống vật chất còn phải dành thời gian chăm lo cả đời sống tinh thần cho mẹ. Đồng thời chia sẻ thiệt thòi với những em bé mất cha. -Liên hệ: Là học sinh, tuổi nhỏ làm việc nhỏ, ngay từ bây giờ bằng cách chăm ngoan, học giỏi, vâng lời ông bà cha mẹ thầy cô, một cốc nước mát lành cho cha uống khi khát, một cử chỉ yêu thương, một lời nói động viên cha khi mệt. Đó là cách thiết thực nhất để thể hiện chữ hiếu, đạo làm con. . 4.NGHỊ LUẬN VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH 1: Giải thích khái niệm: “Gia đình” là nơi sinh thành và nuôi dưỡng của mỗi con người, nơi có những người thân yêu nhất như ông bà, bố mẹ, anh chị em. 2. Đánh giá, bàn luận : Tình cảm gia đình có vai trò đặc biệt quan trọng với cuộc đời của mỗi con người - Tình cảm gia đình là tình cảm đầu tiên, tự nhiên và cũng là tình cảm thiêng liêng nhất trong cuộc đời mỗi con người. - Mỗi con người sinh ra, lớn lên, trưởng thành đều có sự giáo dục từ truyền thống gia đình. - Trong chiếc nôi gia đình, con người được sống trong tình mẫu tử, tình phụ tử, tình anh chị em ruột thịt, từ khi lớn lên đến lúc trưởng thành con người nhận được sự đùm bọc, che chở, yêu thương từ gia đình. – Trong chiếc nôi gia đình, con người được dạy dỗ, giáo dục nên người . – Hơn nữa trong cuộc sống mỗi con người không tránh khỏi những tai ương bất trắc, khi đó gia đình chính là bến đỗ bình an vô điều kiện, là chốn nương náu cuối cùng giúp con người vượt qua giông bão cuộc đời. - Gia đình là cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người, lời dặn dò, lời dạy dỗ từ gia đình sẽ rheo con người suốt hành trình dài và rộng để không bạc lòng, không vấp ngã. – Gia đình là tế bào của xã hôi, có xây dựng gia đình hạnh phúc, mới có thể tạo nên một xã hội tốt đẹp. * Dẫn chứng: - Nhân vật Nhĩ trong tác phẩm “Bến quê” của nhà văn Nguyễn Minh Châu quá nửa đời người phiêu dạt, đến khi nằm trên giường bệnh mới nhận ra điều giản dị và thiêng liêng nhất là gia đình và người vợ tần tảo với những đứa con ngoan chính là bến đỗ bình an nhất, là điểm tựa cho anh những ngày cuối cùng của cuộc đời. – Với bản thân, chúng ta được sống trong một mái ấm gia đình hạnh phúc, được sự yêu thương, chăm sóc, quan tâm từ bố mẹ, ông bà, anh chị em, đó là niềm hạnh phúc lớn lao không gì sánh bằng. 3. Bàn luận mở rộng: - Tình cảm gia đình thật thiêng liêng và đáng trân trọng. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn không ít trẻ em có hoàn cảnh sống thiệt thòi, lang thang, cơ nhỡ không được hưởng hạnh phúc trong một mái ấm gia đình. - Lại có những người con được gia đình yêu thương, che chở nhưng lại sống bạc bẽo, vô cảm. – Mặt khác có không ít gia đình vẫn còn tồn tại hành vi bạo lực gia đình, thói gia trưởng - Có không ít bậc làm cha, làm mẹ vì sự ích kỉ, hẹp hoi mà không giữ cho con cái được hưởng mái ấm gia đình trọn vẹn. Những hành vi đó thật đáng lên án. Bài học: - Ý thức rõ vai trò của gia đình, vì vậy phải ra sức gìn giữ, bảo vệ gia đình. Tuy nhiên cũng cần chú ý rằng, yêu gia đình là hoàn toàn đúng nhưng điều đó không có nghĩa là bao che cho những người thân làm việc sai trái với chuẩn mực và pháp luật.- Để bảo vệ gia đình hạnh phúc, cần có sự vun đắp của tất cả các thành viên trong gia đình. – Liên hệ: Là học sinh, giữ gìn gia đình hạnh phúc, phải chăm ngoan học giỏi, hiếu kính với ông bà cha mẹ, anh em phải yêu thương hòa thuận. Đây cũng là truyền thống mà ông cha ta luôn nhắc nhở con cháu “Một lòng đạo con”,“Anh em đỡ đần” . 4.TÌNH ANH EM Đề bài 4: Suy nghĩ về tình anh em qua câu tục ngữ : “Anh em như thế chân tay . Rách lành đùm bọc dở hay đỡ đần” 1. Giải thích: Vậy hai câu tục ngữ trên có ý nghĩa như thế nào? Bằng hình ảnh so sánh cụ thể, chính xác, tác giả dân gian đã ví tình cảm anh em như chân với tay, những bộ phận trên cơ thể người có quan hệ khăng khít, hỗ trợ nhau trong mọi hoạt động. Qua đó khẳng định tình cảm anh em gắn bó. - “Rách - lành” là để chỉ sự nghèo đói hay ấm no của con người trong cuộc đời. -“Đùm bọc” thể hiện sự che chở, sẻ chia. - “ Dở hay đỡ đần” là anh em trong nhà có người dại người khôn thì vẫn phải giúp đỡ, yêu thương nhau. Qua câu tục ngũ trên, ông cha ta muốn khuyên nhủ anh em trong môt nhà phải biết yêu thương, đùm bọc giúp đõ nhau lúc khó khăn, hoan nạn. 2. Đánh giá, bàn luận: Anh, chị em phải biết yêu thương, đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau. – Trước hết, tình cảm anh yêu thương, giúp đỡ nhau là tình cảm tốt đẹp từ ngàn đời nay của dân tộc. Ngay từ thuở thơ bé, chúng ta đã được nghe bà, mẹ kể những câu chuyện cảm động về tình anh em “Hoa dâm bụt”, “Sự tích trầu cau”. Những câu chuyện ấy giúp ta hiểu tình anh em là tình cảm hết sức tự nhiên, là đạo lí, truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Là anh em phải “thương nhau như chị em gái, quý nhau như anh em trai”. - Hơn nữa anh chị em trong cùng gia đình là những người cùng chung huyết thống, cùng chung hòn máu cắt đôi, cùng chung sống dưới một mái nhà, cùng được cha mẹ yêu thương chăm sóc nên dễ dàng thấu hiểu, cảm thông, chia sẻ, giúp đỡ nhau. – Mặt khác, anh em hòa thuận là một cách báo hiếu cha mẹ “Anh em hòa thuận hai thân vui vầy”. – Anh em hòa thuận, gắn bó, tạo nên một gia đình hạnh phúc, từ đó xây dựng một xã hộ tốt đẹp. Dẫn chứng: + Tình cảm anh em gắn bó luôn được văn học ngợi ca. Văn học dân gian có nhiều câu ca ngợi tình anh em như: . “Chị ngã em nâng” . “ Khôn ngoan đối đáp người ngoài Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau” -Thúy Kiều trong “Truyện Kiều” sẵn sàng bắn mình để cứu cha, cứu em, Thúy Vân vì chị mà nối duyên với Kim Trọng. – Thành và Thủy trong tác phẩm “Cuộc chia tay của những con búp bê” vì hoàn cảnh phải xa nhau nhưng vẫn luôn yêu thương nhau, bằng chứng là hai con búp bê luôn ở cảnh nhau. 3. Bàn luận MR: - Tình cảm anh em thật đáng trân trọng, đáng quý. Tuy nhiên trong thực tế cuộc sống có không ít người thấy anh em có hoàn cảnh khó khăn mà làm ngơ .Hoặc có không ít anh chị em vì của cải tranh giành, kiện tụng. Truyện cổ tích “Cây khế” đã phê phán hiện tượng này. - Bài học: Tình anh em có vai trò quan trọng như vậy, vì vậy, chúng ta cần ý thức được tầm quan trọng của tình cảm anh em trong cuộc sống, từ đó luôn biết quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ anh chị em mình cả về vật chất và tinh thần. Tuy nhiên cũng không vì thế mà bao che cho anh chị em làm việc sai trái với chuẩn mực và pháp luật – Là học sinh, phát huy hợn nữa tình cảm tốt đẹp này, chúng ta cố gắng chia sẻ việc nhà cùng anh chị em, giúp đỡ nhau tiến bộ trong học tập để cha mẹ vui lòng.