Giáo án Lịch sử 9 - Tiết 28-30, Bài 15: Chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc và sự chuyển biến của xã hội Âu Lạc - Năm học 2023-2024

Ngày soạn: 2 /2/2024 Tiết 28,29,30 - Bài 15 CHÍNH SÁCH CAI TRỊ CỦA CÁC TRIỀU ĐẠI PHONG KIẾN PHƯƠNG BẮC VÀ SỰ CHUYỂN BIẾN CỦẨ XĂ HỘI ÂU LẠC I. MỤC TIÊU: (Học xong bài học, học sinh sẽ đạt được) 1. Về kiến thức: - Nêu được một số chính sách cai trị của các triếu đại phong kiến phương Bắc trong thời kì Bắc thuộc. - Nhận biết được một số chuyển biến cơ bản về kinh tế, xã hội của người Việt cổ dưới ách cai trị, đô hộ của triều đại phong kiến phương Bắc. 2. Về năng lực: - Biết khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu lịch sử trong bài học dưới sự hướng dẫn của GV. - Biết tìm kiếm, sưu tầm được tư liệu để phục vụ cho bài học và thực hiện các hoạt động thực hành, vận dụng. 3. Về phẩm chất: Biết đồng cảm và chia sẻ với nỗi thống khổ của nhân dân dưới ách thống trị ngoại xâm, bước đầu nhận thức được giá trị của độc lập, tự chủ. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU - Giáo án soạn theo định hướng phát triển năng lực, phiếu học tập. - Lược đồ phóng to đơn vị hành chính nước ta thời thuộc Đường. - Các hình ảnh minh hoạ có liên quan đến nội dung bài học. - Máy tính, máy chiếu; giấy AO (nếu có). - SGK, tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học (nếu có) và dụng cụ học tập theo yêu cấu của GV. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC: Tiết 28 Hoạt động 1: Khởi động a) Mục tiêu: Giúp học sinh nắm được các nội dung cơ bản bước đầu của bài học cần đạt được, đưa học sinh vào tìm hiểu nội dung bài học, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. b) Nội dung: HS dưới sự hướng dẫn của GV xem tranh ảnh để trả lời các câu hỏi theo yêu cầu của giáo viên c) Sản phẩm học tập: HS lắng nghe và tiếp thu kiến thức d) Tổ chức thực hiện: B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV) GV sử dụng, giới thiệu về thành cổ Luy Lâu - vốn là di tích tiêu biểu thời Bắc thuộc còn lại ở thời điểm hiện tại. ? Em có biết bức hình trên ở địa danh nào trên đất nước ta? ? Di tích đó gắn với thời kì lịch sử nào ở nước ta? Em có suy nghĩ gì về thời kì lịch sử này? B2: Thực hiện nhiệm vụ GV: Hướng dẫn HS quan sát tranh để có gợi ý. HS: Quan sát hình ảnh phát biểu. 1 B3: Báo cáo thảo luận GV: Mời một vài HS trả lời câu hỏi. HS: HS trả lời câu hỏi - HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung cho bạn (nếu cần). B4: Kết luận, nhận định (GV) - GV khai thác đoạn mở đầu trong bài để vào bài mới. Việc gợi nhắc cho HS liên tưởng và nhớ về một trung tâm văn hoá - chính trị, trung tâm Phật giáo, gắn liền với một thời lò bi tráng trong lịch sử dân tộc - thời Bắc thuộc. Những sử liệu về thời kỳ Bắc thuộc ở Luy Lâu chứng minh chứng minh nơi đây là trị sở của chính quyền đô hộ phương Bắc, vừa là một trung tâm kinh tế, văn hóa, tôn giáo quan trọng của Giao chỉ. Vì vậy “Luy Lâu là di tích quan trọng bậc nhất của thời kỳ Bắc thuộc ở Việt Nam”. GV dẫn dắt HS vào bài mới. HĐ 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI 1. Chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc. a) Mục tiêu: HS hiểu chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc. b) Nội dung: GV khai thác kênh chữ, kênh hình - GV sử dụng hoạt động nhóm bàn, KT “tia chớp” để tổ chức cho HS khai thác đơn vị kiến thức. c) Sản phẩm học tập: Hoàn thành phiếu bài tập, trả lời được câu hỏi của giáo viên. d) Tổ chức thực hiện: HĐ của thầy và trò Sản phẩm dự kiến B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV) a) Về bộ máy cai trị: HS thảo luận cặp đôi - đại diện trình bày. + Sáp nhập nước ta vào lãnh thổ GV hướng dẫn HS đọc thông tin, khai thác Trung Quốc, chia thành các đơn vị sơ đồ hình 1 và lược đồ hình 2 trong SGK hành chính: để thực hiện yêu cầu: Châu 1. Hãy cho biết một số chính sách để áp đặt (Thứ sử – người Hán) bộ máy cai trị của phong kiến phương Bắc ở nước ta? Quận 2. Em có nhận xét gì về sự tự chủ, tự do của (Thái thú – người Hán) nhân dân Âu Lạc dưới ách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc? Huyện. B2: Thực hiện nhiệm vụ (Huyện lệnh – người Hán) HS suy nghĩ, trao đổi bạn và ghi lại đáp án câu hỏi. Làng, xã. GV hướng dẫn, hỗ trợ các em tìm đáp án (Hào trưởng – người Việt) (nếu cần). + Áp dụng pháp luật hà khắc và B3: Báo cáo, thảo luận thẳng tay đàn áp các cuộc đấu tranh GV: của nhân dân ta. -Yêu cầu HS trình bày theo tinh thần xung phong - Hướng dẫn HS trình bày, nhận xét (nếu cần). HS: 2 - Xung phong trình bày sản phẩm bài tập của nhóm mình. - HS khác quan sát, theo dõi bạn trình bày và bổ sung cho bạn (nếu cần). Em hiểu thế nào là “trị sở”, “đồn trú”? (đóng quân cố định một chỗ) B4: Kết luận, nhận định (GV) GV đánh giá kết quả hoạt động của HS . Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh. B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV) b) Về kinh tế: GV tổ chức cho HS đọc thông tin và + Chiếm ruộng đất của nhân dân khai thác kĩ đoạn tư liệu 1, thảo luận để thực Âu Lạc để lập thành ấp, trại và bắt hiện yêu cầu: dân ta cày cấy. 1. Em biết điều gì về chính sách bóc lột kinh + Áp đặt chính sách tô thuế tế của các triều đại phong kiến phương Bắc. nặng nề. 2. Vì sao các triều đại phong kiến phương + Nắm độc quyến vế sắt và muối, Bắc lại nắm độc quyền về muối và sắt? bắt dân ta cống nạp nhiều vải vóc, B2: Thực hiện nhiệm vụ hương liệu, sản vật quý. HS suy nghĩ cá nhân trao đổi bạn và ghi lại đáp án câu hỏi. GV hướng dẫn, hỗ trợ các em tìm đáp án (nếu cần). B3: Báo cáo, thảo luận GV: Hướng dẫn HS trình bày, nhận xét (nếu cần). HS: Xung phong trình bày sản phẩm bài tập của nhóm mình. - HS khác quan sát, theo dõi bạn trình bày và bổ sung cho bạn (nếu cần). B4: Kết luận, nhận định (GV) GV đánh giá kết quả hoạt động của HS . Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh. B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV) c) Về văn hoá - xã hội: GV: HS dựa vào tư liệu sgk trả lời. thực hiện chính sách đồng 1. Chỉ ra chính sách cai trị về văn hoá - xã hoá dân tộc Việt. hội của chính quyền phương Bắc đối với nước ta? 2. Mục đích của những chính sách đó? B2: Thực hiện nhiệm vụ - GV mời HS giải thích từ "đồng hoá". - Mục đích của chính sách đồng hoá: 3 Đó là việc ép buộc, bắt một dân tộc khác phải chấp nhận ngôn ngữ, chữ viết, phong tục, tập quán của dân tộc mình. HS suy nghĩ cá nhân trao đổi bạn và ghi lại đáp án câu hỏi. B3: Báo cáo, thảo luận GV: Hướng dẫn HS trình bày, nhận xét (nếu cần). HS: Xung phong trình bày sản phẩm bài tập của nhóm mình. - HS khác quan sát, theo dõi bạn trình bày và bổ sung cho bạn (nếu cần). Bước 4: GV đánh giá kết quả hoạt động của HS . Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh. Tiết 29 2. Những chuyển biến về kinh tế - xã hội trong thời kì Bắc thuộc. a) Mục tiêu: Hs hiểu biết về những chuyển biến về kinh tế - xã hội trong thời kì Bắc thuộc. b) Nội dung: Hs quan sát tranh ảnh, đọc tài liệu (kênh chữ SGK/H4) để tìm ra kiến thức mới dưới sự hướng dẫn của GV. Sử dụng phương pháp vấn đáp. c) Sản phẩm học tập: trả lời được các câu hỏi của giáo viên d) Tổ chức thực hiện: HĐ của thầy và trò Sản phẩm dự kiến B1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập a) Chuyển biến về kinh tế: Hoạt động nhóm 2 bàn – 4 bạn - Nông nghiệp: Dựa vào ngữ liệu SGK/68 và hình 4, em hãy + Trồng lúa nước, ngoài ra còn trồng hoàn thiện cột “K” và cột “W” để thể hiện cây ăn quả, chăn nuôi. những điều đã biết và muốn biết về sự + Biết đắp đê, làm thủy lợi. chuyển biến của nền kinh tế nước ta thời Bắc thuộc. - Thủ công nghiệp: Rèn sắt, đúc K W L đồng, làm gốm, làm mộc, làm đồ a. Kinh tế: trang sức, làm giấy, được duy trì -Nông nghiệp: và phát triển. -Thủ công: - Đường giao thông thủy bộ hình - Giao thông: thành. -Buôn bán: b. Xã hội: - Buôn bán: trong nước và nước B2: Thực hiện nhiệm vụ học tập ngoài. HS đọc SGK, thu thập thông tin trả lời câu b) Chuyển biến về xã hội: hỏi hướng sự hướng dẫn của GV - Xã hội bị phân hoá, hình thành một B3: Báo cáo thảo luận số tầng lớp mới. 4 Hs báo cáo sản phẩm của nhóm bằng việc + Một số quan lại, địa chủ người dán phiếu học tập của nhóm lên bảng. Đại Hán bị Việt hoá. diện nhóm trình bày sản phẩm – tương tác + Tầng lớp hào trưởng bản địa hình với nhóm bạn. thành. GV: giải thích thủy lợi: hệ thống sông ngòi, - Mâu thuẫn giữa nhân dân Âu Lạc kênh, rạch để tưới tiêu nước cho đồng với chính quyền đô hộ phương Bắc ruộng. ngày càng sâu sắc. Nhóm hs khác đánh giá nhóm bạn GV: Theo em, thành phần nào sẽ là thủ lĩnh của những cuộc đấu tranh giành độc lập cho người Việt? Vì sao? HS nhận thức được trong các thành phần xã hội tầng lớp hào trưởng bản địa sẽ là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo ngọn cờ khởi nghĩa giành lại độc lập tự chủ cho người Việt vì đầy là tầng lớp có uy tín và vị thế trong xã hội. B4: Kết luận, nhận định - GV chốt lại hai điểm đáng lưu ý về tình hình xã hội: + Từ khi bị Triệu Đà xâm lược, người Việt từ thân phận làm chủ đất nước thành nô lệ của ngoại bang. + Mâu thuẫn chủ yếu, bao trùm xã hội bấy giờ là mâu thuẫn giữa nhân dân Âu Lạc với chính quyền đô hộ phương Bắc. Đó là cơ sở làm bùng lên các cuộc đấu tranh giành độc lập liên tục trong suốt thời kì Bắc thuộc. Tiết 30 HĐ 3: LUYỆN TẬP a) Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mà HS đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức b) Nội dung: HS suy nghĩ cá nhân làm bài tập của GV giao c) Sản phẩm: HS hoàn thành bài tập của GV d) Tổ chức thực hiện Trắc nghiệm: Xác định phương án đúng Câu 1. Địa danh nào dưới đây không phải là trị sở của các triều đại phong kiến phương Bắc trong thời kỳ Bắc thuộc? A. Thành Cổ Loa. B. Thành Luy Lâu. C. Thành Tống Bình. D. Thành Đại La Câu 2. Đứng đầu chính quyền đô hộ của nhà Hán ở các quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam là 5 A. Thứ sử B. Thái thú. C. Huyện lệnh D. Tiết độ sứ. Câu 3. Chính quyền đô hộ của người Hán được thiết lập tới tận cấp huyện từ thời kì nào? A. Nhà Triệu. B. Nhà Hán. C. Nhà Ngô. D. Nhà Đường. Câu 4. Ý nào dưới đây không thể hiện đúng chính sách cai trị kinh tế của các triều đại phong kiến phương Bắc? A. Chiếm ruộng của Âu Lạc lập thành ấp, trại. B. Áp đặt chính sách, tô thuế nặng nề. C. Cho phép nhân dân bản địa sản xuất muối và sắt. D. Bắt nhân dân ta cống nạp các sản vật quý trên rừng dưới biển. Câu 5. Tầng lớp nào trong xã hội sẽ đóng vai trò lãnh đạo người Việt đấu tranh giành lại quyền độc lập, tự chủ trong thời kì Bắc thuộc? A. Quan lại, địa chủ người Hán đã Việt hóa. B. Địa chủ người Việt. C. Nông dân làng xã. D. Hào trưởng bản địa. Đáp án: 1- A; 2 – B; 3 – B; 4- C; 5 - D Tự luận: Bài 1. Tại sao chính quyền phong kiến phương Bắc thực hiện chính sách đồng hóa dân tộc Việt? Chính quyền phong kiến phương Bắc thực hiện chính sách đồng hóa dân tộc Việt nhằm mục đích: Khiến người Việt lãng quên nguồn gốc tổ tiên; lãng quên bản sắc văn hóa dân tộc của mình mà học theo các phong tục – tập quán của người Hán; từ đó làm thui chột ý chí đấu tranh của người Việt. HĐ4: VẬN DỤNG a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội để giải quyết những vấn đề mới trong học tập. Bài 2 b. Nội dung: GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm ở lớp và hoàn thành bài tập ở nhà c. Sản phẩm: bài tập nhóm Bài 2. Em hãy cho biết hậu quả chính sách bóc lột kinh tế của các triều đại phong kiến phương Bắc đối với nước ta GV hướng dẫn HS cách suy luận về hậu quả từ dữ kiện đã cho: 6 Lĩnh vực Thông tin phản ánh Hậu quả Chiếm ruộng đất, lập thành ấp, Người Việt mất ruộng, bị biến Đất đai trại để bắt dân ta cày cấy. thành nông nô của chính quyền đô hộ. Nhân dân bị bóc lột nặng nề, Thực thi chính sách tô thuế đời sống cùng cực. Thuế khoá nặng nề như tô, dung, điệu, lưỡng thuế. Bắt cống nạp nhiều vải vóc, Nhân dân phải khổ cực lao Cống phẩm hương liệu và sản vật quý để động đê’ nộp cống vật, tài đưa vế Trung Quốc. nguyên bị vơ vét cạn kiệt. Thủ công Nắm độc quyền về sắt và Nhân dân thiếu muối, sắt để nghiệp muối. sinh hoạt và đúc vũ khí. GV ghi nhận và khuyến khích cả những suy luận hợp lí khác của HS. * Dặn dò HS: - Học bài ở nhà. - Chuẩn bị cho bài 16. Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước TK X Ngày tháng 2 năm 2024 Kí duyệt của Tổ trưởng Tạ Thị Nhung 7