Giáo án Lịch sử 7 - Tiết 27, Bài 15: Nước Đại Ngu thời Hồ (1400-1407) - Năm học 2022-2023

NS:22/2/2023 Tiết 37 - BÀI 15: NƯỚC ĐẠI NGU THỜI HỒ (1400-1407) I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức Học sinh: - Trình bày được sự ra đời của nhà Hồ. - Giới thiệu được một số nội dung chủ yếu trong cải cách của Hồ Quý Ly và nêu được tác động của những cải cách ấy đối với xã hội thời nhà Hồ. - Mô tả được những nét chính về cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Minh. - Giải thích được nguyên nhân thất bại của cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược. 2. Năng lực * Năng lực chung: Giao tiếp và hợp tác; tự chủ và tự học; giải quyết vấn đề. * Năng lực chuyên biệt - Tìm hiểu lịch sử: Quan sát, khai thác và sử dụng thông tin của một số tư liệu lịch sử, hình ảnh, sơ đồ trong bài để tìm hiểu được những nội dung của bài học. - Năng lực nhận thức và tư duy lịch sử: + Trình bày sự ra đời của nhà Hồ; giới thiệu được một số nội dung chủ yếu trong cải cách của Hồ Quý Ly và nêu được tác động của những cải cách ấy đối với xã hội thời nhà Hồ. + Mô tả những nét chính về cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Minh; giải thích nguyên nhân thất bại của cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược. + Nêu được điểm khác nhau về đường lối kháng chiến của nhà Hồ trong cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược với nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên xâm lược. - Vận dụng: + Lập sơ đồ tư duy về cuộc cải cách của Hồ Quý Ly và đánh giá điểm tích cực, hạn chế của cuộc cải cách này, liên hệ thời nay. + Từ sự thất bại trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Minh của nhà Hồ, rút ra bài học kinh nghiệm cho công cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc. 3. Phẩm chất - Trung thực, nhân ái, có ý thức trách nhiệm trong học tập và hỗ trợ các bạn trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập. - Chăm chỉ: có cố gắng trong các hoạt động học tập, để đạt kết quả tốt. - Tự tin bày tỏ ý kiến cá nhân về cuộc cải cách của Hồ Quý Ly, cuộc kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU - Giáo viên: Máy chiếu, lược đồ, phiếu học tập, sưu tầm và chọn lọc tư liệu dạy học. - Học sinh: Đọc thông tin SGK, quan sát các kênh hình, trả lời các câu hỏi SGK. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 1. Hoạt động 1: Khởi động a. Mục tiêu: Tạo sự tò mò, hứng thú ham học hỏi, mong muốn tìm hiểu những kiến thức mới liên quan bài học; tạo không khí thoải mái cho giờ học. b. Tổ chức hoạt động - HS chơi trò chơi Ai nhanh hơn với yêu cầu: H. Trong 20 giây, ghi nhanh tên nước của nước ta qua các thời kì mà em biết? Gợi ý: Vạn Xuân, Đại Cồ Việt, Đại Việt, Đại Ngu - GV ghi nhận thành tích HS ghi được và dẫn vào bài: Nhà Trần với “ Hào khi Đông A” đã ba lần đánh tan quân xâm lược Mông – Nguyên xây dựng quốc gia Đại Việt hùng mạnh. Nhưng đến cuối thời Trần, xã hội xảy ra nhiều biến động, giặc ngoại xâm lăm le xâm phạm bờ cõi, đất nước đứng ctrướ nhiều thử thách cam go. Nhà Hồ được thành lâp thay thế nhà Trần với tên nước Đại ngu. Nhà Hồ đã làm gì để củng cố chính quyền trung ương cũng như tăng cường tiềm lực đất nước và kháng chiến chống ngoại xâm? 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức Hoạt động 2.1. Tìm hiểu quá trình hình thành xã hội phong kiến ở Tây Âu a. Mục tiêu: HS kể lại được những sự kiện chủ yếu về quá trình hình thành xã hội phong kiến ở Tây Âu. b. Tổ chức hoạt động Hoạt động của GV và HS Nội dung 1. Sự thành lập nhà Hồ HS HĐCĐ (5’) đọc SGK trang 74,75, quan sát hình 1, báo cáo, chia sẻ Phiếu học tập số 1 như sau: H1. Nhà Hồ được thành lập trong hoàn cảnh nào? H2. Mô tả và nhận xét thành Tây Đô (hình 1)? Gợi ý trả lời: 1. Nhà Hồ thành lập: Nửa sau thế kỉ XIV: nhà Trần ngày càng suy - Nửa sau thế kỉ XIV: nhà Trần ngày yếu: càng suy yếu. - Tầng lớp quý tộc ăn chơi, hưởng lạc. => Hồ Quý Ly dần thâu tóm quyền lực. - Khởi nghĩa nông dân và nô tì nổ ra ở nhiều nơi. - Chăm-pa liên tục tấn công ra Thăng Long. -> Năm 1397: Hồ Quý Ly ép vua Trần dời đô vào Thanh Hoá. - Năm 1400: ông buộc vua Trần nhường ngôi, lập ra triều Hồ, đặt tên nước là Đại 2. Thành nhà Hồ là di tích lịch sử được xây dưới Ngu. triều Trần, do vua Trần Nhân Tông giao cho quyền thần Hồ Quý Ly - lúc đó đang giữ chức Tể tướng xây dựng vào năm 1397. Thành nội có hình chữ nhật dài 870,5m theo chiều Bắc - Nam và 883,5m chiều Đông - Tây. Bốn cổng thành Nam - Bắc - Tây - Đông gọi là tiền - hậu - tả - hữu. Các cổng của thành nội đều xây kiểu vòm cuốn, đá xếp múi, các phiến đá được xây dựng đặc biệt lớn. Thành nhà Hồ có trình độ kỹ thuật xây vòm đá rất cao. Các phiến đá nặng hàng chục tấn được ráp với nhau một cách tự nhiên, không chất kết dính mà vẫn còn tồn tại sau 600 năm. GV mở rộng: Đây là một trong những tòa thành lũy bằng đá hiếm hoi còn sót lại trên thế giới và cũng là điểm du lịch rất được yêu thích tại Thanh Hoá. Thành nhà Hồ được xây dựng chỉ trong vòng 3 tháng, sau đó được tiếp tục hoàn thiện cho đến năm 1402. Nơi này có địa thế khá hiểm trở với núi non dựng đứng, sông nước bao quanh, vừa có ý nghĩa chiến lược trong phòng thủ quân sự, vừa phát huy được ưu thế giao thông đường thuỷ. Di tích thành nhà Hồ đã được Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích cấp quốc gia, có giá trị đặc biệt quan trọng của dân tộc vào năm 1962. Hoạt động 2.2. Tìm hiểu một số nội dung và tác động của những cải cách của Hồ Quý Ly a. Mục tiêu: HS giới thiệu được một số nội dung chủ yếu trong cải cách của Hồ Quý Ly và nêu được tác động của những cải cách ấy đối với xã hội thời nhà Hồ. b. Tổ chức hoạt động Hoạt động của GV và HS Nội dung 2. Một số nội dung và tác động của HS HĐN (7’) đọc thông tin SGK mục 2 thực những cải cách của Hồ Quý Ly hiện yêu cầu của nhiệm vụ học tập sau: Câu 1. Trình bày những nét chính về cải cách của Hồ Quý Ly trên các lĩnh vực và tác động * Chính trị, quân sự của những cải cách đó đối với xã hội. - Tiến hành các biện pháp để củng cố chế Câu 2. Nội dung cuộc cải cách của Hồ Quý độ quân chủ tập quyền: cải tổ quy chế Ly có những điểm gì tiến bộ và hạn chế? quan lại, lập lại kỉ cương,... Câu 3. Em có nhận xét gì về tư tưởng cải - Tăng cường lực lượng quân đội chính cách của Hồ Quý Ly? quy, xây dựng nhiều thành luỹ,... Gợi ý trả lời: - Chế tạo súng thần cơ, đóng thuyền 1. Nội dung: chiến, * Kinh tế, xã hội (Kết hợp khai thác 2 nội dung phần Em có - Thực hiện chính sách hạn nô, hạn điền biết.) - Phát hành tiền giấy, cải cách chế độ thuế khóa, thống nhất đơn vị đo lường. * Văn hoá, giáo dục: - Cải cách chế độ học tập và thi cử. - Đề cao văn hoá dân tộc, khuyến khích sử dụng chữ Nôm để dịch sách, dạy học, sáng tác văn chương,... * Tác động - Góp phần củng cố quyền lực của chính quyền trung ương, giảm bớt thể lực của tầng lớp quý tộc. - Tăng cường tiềm lực kinh tế đất nước và phát triển văn hoá dân tộc. - Tuy nhiên, cải cách còn chưa triệt để, kết 2. Điểm tiến bộ và hạn chế của nội dung cải quả thực tế còn hạn chế. cách của Hồ Quý Ly: * Tiến bộ: - Đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng. - Góp phần hạn chế tệ tập trung ruộng đất của giai cấp quý tộc, địa chủ, làm suy yếu thế lực của quý tộc tôn thất nhà Trần, tăng nguồn thu nhập của nhà nước và tăng cường quyền lực của nhà nước quân chủ trung ương tập quyền. - Những cải cách về văn hoá, giáo dục có nhiều tiến bộ: sử dụng người tài bổ nhiệm làm quan. * Hạn chế: - Một số chính sách chưa triệt để: gia nô, nô tì chưa được giải phóng thân phận, chưa phù hợp với tình hình thực tế của đất nước. - Chưa giải quyết được những yêu cầu bức thiết của cuộc sống đông đảo nhân dân. 3. Nhận xét tư tưởng cải cách của Hồ Quý Ly: Mặc dù còn nhiều hạn chế nhưng những cải cách của Hồ Quí Ly là những cải cách lớn liên quan đến toàn xã hội. Ông là nhà cải cách đầu tiên trong lịch sử nước ta. Hoạt động 2.3. Tìm hiểu Kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ a. Mục tiêu: HS mô tả được những nét chính về cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Minh; giải thích được nguyên nhân thất bại của cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược. b. Tổ chức hoạt động Hoạt động của GV và HS Nội dung 3. Kháng chiến chống quân HS HĐCN (3’) báo cáo, chia sẻ yêu cầu câu hỏi 1 của Minh của nhà Hồ mục theo định hướng SGK (trang 76): H. Mô tả những nét chính (hoàn cảnh, diễn biến) của * Hoàn cảnh công cuộc kháng chiến chống quân Minh. - Lấy cớ Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần, năm 1406 nhà Minh huy động lực lượng lớn xâm lược Đại Ngu. * Diễn biến - Cuối 1/1407: quân Minh chiếm được thành Đa Bang và Đông Đô, nhà Hồ rút về cố thủ ở Tây Đô. - 6/1407: cuộc kháng chiến của nhà Hồ thất bại. HS HĐN (7’) báo cáo, chia sẻ yêu cầu nhiệm vụ học tập sau: Câu 1. Khai thác tư liệu 1, 2 và thông tin trong mục, hãy giải thích vì sao cuộc kháng chiến chống Minh của * Nguyên nhân thất bại nhà Hồ thất bại nhanh chóng. - Nhà Hồ không được lòng dân. Câu 2. Đường lối kháng chiến của nhà Hồ chống lại - Đường lối kháng chiến sai lầm: quân Minh có gì khác so với đường lối kháng chiến + Không đoàn kết được lực lượng của nhà Trân trong ba lần chống quân Mông - Nguyên. toàn dân mà chỉ chiến đấu đơn Gợi ý trả lời: độc. 1. Nguyên nhân thất bại: + Quá chú trọng vào việc xây - Nhà Hồ không được lòng dân: do cướp ngôi của nhà dựng phòng tuyến quân sự và lực Trần và những hạn chế trong các chính sách cải cách lượng quân đội chính quy, nên bị của Hồ Quý Ly làm đông đảo quần chúng nhân dân động, chỉ có thể phòng ngự khi bị thiếu tin tưởng → Không ủng hộ nhà Hồ trong cuộc quân Minh tấn công. kháng chiến chống quân Minh. - Đường lối kháng chiến sai lầm: + Không đoàn kết được lực lượng toàn dân mà chỉ chiến đấu đơn độc. + Nhà Hồ quá chú trọng vào việc xây dựng phòng tuyến quân sự và lực lượng quân đội chính quy → Trở nên bị động, chỉ có thể phòng ngự khi bị quân Minh tấn công. 2. Sự khác nhau trong đường lối kháng chiến của nhà Hồ chống lại quân Minh với đường lối kháng chiến của nhà Trân trong ba lần chống quân Mông - Nguyên: - Nhà Trần: + Tiến hành kháng chiến dựa vào sức dân, đoàn kết, huy động sức mạnh toàn dân đánh giặc: “lấy ít đánh nhiều, lấy yếu đánh mạnh”, thực hiện kế sách “vườn không nhà trống”. + Vừa đánh cản giặc, vừa rút lui để bảo toàn lực lượng, buộc giặc phải đánh theo cách đánh của ta. - Nhà Hồ: dựa vào lực lượng quân đội, không dựa vào dân, không đoàn kết huy động được toàn dân đánh giặc và chiến đấu đơn độc. GV tổ chức cho HS HĐ toàn lớp chia sẻ yêu cầu: H. Bài học gì được rút ra từ sự thất bại của nhà Hồ? - Vai trò của qần chúng nhân dân, - Việc lớn hay nhỏ muốn thành công được phải cósự ủng hộ của nhân dân GV nhấn mạnh vai trò của quần chúng nhân dân trong mọi giai đoạn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, liên hệ trong cuộc đấu tranh phòng chóng dịch Covid-19 trong những năm 2020-2022. 3. Hoạt động 3: Luyện tập a. Mục tiêu: HS được củng cố, hoàn thiện kiến thức đã được tìm hiểu về tình hình nước ta dưới triều Hồ (1400-1407).. b. Tổ chức hoạt động HS HĐCN thực hiện các bài tập phần này theo định hướng, báo cáo, chia sẻ. GV nhận xét và kết luận, đánh giá cho điểm với những HS làm tốt. 3.1 Bài tập 1 (SGK-tr.76): Lập bảng hệ thống (hoặc sơ đồ tư duy) về nội dung chủ yếu trong cải cách của Hồ Quý Ly. Từ đó hãy chỉ ra những mặt tích cực và hạn chế của những cải cách đó. Gợi ý trả lời: a. Lập bảng Lĩnh vực Nội dung cải cách Chính trị - Củng cố chế độ quân chủ tập quyền bằng các biện pháp: cải tổ quy chế và quân sự quan lại, lập lại kỉ cương - Tăng cường lực lượng quân đội chính quy, xây dựng thành lũy như Tây Đô, Đa Bang (Hà Nội) . Chế tạo súng, đóng thuyền. Kinh tế - xã hội - Phát hành tiền giấy thay thế tiền đồng. - Cải cách chế độ thuế khóa, thống nhất đơn vị đo lường. - Thực hiện chính sách hạn điền và hạn nô. Văn hóa - Cải cách chế độ học tập và thi cử để tuyển chọn nhân tài. -Đề cao văn hóa dân tộc, khuyến khích sử dụng chữ Nôm để dịch sách chữ Hán, dạy học và sáng tác văn chương b. Mặt tích cực và hạn chế của những cải cách đó: - Tích cực: + Góp phần củng cố quyền lực của chính quyền trung ương, giảm bớt thế lực tầng lớp quý tộc nhà Trần. + Tăng cường tiềm lực kinh tế đất nước. + Phát triển văn hóa dân tộc. - Hạn chế: cải cách chưa triệt để và kết quả trong thức tế còn hạn chế, gây bất mãn trong một bộ phận nhân dân. 3.2 Bài tập 2 (SGK-tr.76): Theo em, đường lối kháng chiến của nhà Hồ chống lại quân Minh có gì khác so với đường lối kháng chiến của nhà Trân trong ba lần chống quân Mông - Nguyên. Gợi ý trả lời: (Đã giải quyết ở mục 3) Sự khác nhau trong đường lối kháng chiến của nhà Hồ chống lại quân Minh với đường lối kháng chiến của nhà Trân trong ba lần chống quân Mông - Nguyên: - Nhà Trần: + Tiến hành kháng chiến dựa vào sức dân, đoàn kết, huy động sức mạnh toàn dân đánh giặc: “lấy ít đánh nhiều, lấy yếu đánh mạnh”, thực hiện kế sách “vườn không nhà trống”. + Vừa đánh cản giặc, vừa rút lui để bảo toàn lực lượng, buộc giặc phải đánh theo cách đánh của ta. - Nhà Hồ: dựa vào lực lượng quân đội, không dựa vào dân, không đoàn kết huy động được toàn dân đánh giặc và chiến đấu đơn độc. 4. Hoạt động 4: Vận dụng a. Mục tiêu: HS vận dụng kiến thức đã tìm hiểu ở trên rút ra bài học kinh nghiệm cho công cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc hiện nay từ thất bại của cuộc kháng chiến của nhà Hồ. b. Tổ chức hoạt động GV khuyến khích HS về nhà làm, đầu giờ sau báo cáo, giới thiệu. Bài tập 3 (SGK-tr.76). Từ sự thất bại của cuộc kháng chiến chống Minh của nhà Hồ đã để lại bài học kinh nghiệm gì cho công cuộc đấu tranh chống ngoại xâm bảo vệ tổ quốc? Gợi ý trả lời: Bài học kinh nghiệm từ sự thất bại của nhà Hồ cho công cuộc đấu tranh chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc là: + Đoàn kết và phát huy sức mạnh của toàn dân dựa vào sức dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. + Giáo dục, nâng cao tình yêu quê hương đất nước, tự hào dân tộc. + Tăng cường củng cố hệ thống quốc phòng an ninh. HƯỚNG DẪN HỌC VÀ CHUẨN BỊ BÀI 1. Bài cũ: Học bài theo nội dung bài học đã tìm hiểu và ghi chép. Ghi nhớ, nắm được: - Hoàn cảnh ra đời nhà Hồ. - Nội dung, tác động cuộc cải cách của Hồ Quý Ly. - Cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược của nhà Hồ, nguyên nhân thấtbại. 2. Bài mới: Chuẩn bị bài 16 - Khởi nghĩa Lam Sơn (1418-1427) - Đọc thông tin, trả lời các câu hỏi SGK. - Lưu ý những yêu cầu sau: + Những sự kiện tiêu biểu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. + Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. TCM DUYỆT 2/2023 Tạ Thị Nhung ----------------------***&***----------------------- Bài 15 - Nước Đại Ngu thời Hồ PHIẾU HỌC TẬP SỐ 01 (1400-1407) Mục 2 - Một số nội dung và tác động của những cải cách của Hồ Quý Ly Nhóm: HS HĐN (7’) đọc thông tin SGK mục 2 thực hiện yêu cầu của nhiệm vụ học tập sau: Câu 1. Trình bày những nét chính về cải cách của Hồ Quý Ly trên các lĩnh vực và tác động của những cải cách đó đối với xã hội. . .. . .. . .. . .. . .. . .. Câu 2. Nội dung cuộc cải cách của Hồ Quý Ly có những điểm gì tiến bộ và hạn chế? . .. . .. . .. . .. Câu 3. Em có nhận xét gì về tư tưởng cải cách của Hồ Quý Ly? . .. . .. Bài 15 - Nước Đại Ngu thời Hồ PHIẾU HỌC TẬP SỐ 02 (1400-1407) Mục 3 - Kháng chiến chống quân Minh của Nhóm: nhà Hồ HĐN (7’) báo cáo, chia sẻ yêu cầu nhiệm vụ học tập sau: Câu 1. Khai thác tư liệu 1, 2 và thông tin trong mục 3 (SGK-tr.76), hãy giải thích vì sao cuộc kháng chiến chống Minh của nhà Hồ thất bại nhanh chóng. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. Câu 2. Đường lối kháng chiến của nhà Hồ chống lại quân Minh có gì khác so với đường lối kháng chiến của nhà Trân trong ba lần chống quân Mông - Nguyên. . .. . .. . .. . .. Tổ CM duyệt , TS ngày tháng năm 2024 TT: Tạ Thị Nhung.