Giáo án dạy thêm Ngữ văn 9 - Buổi 7, Tiết 19-21: Thơ hiện đại Việt Nam Mùa xuân nho nhỏ - Năm 2023-2024

Ngày soạn: 25/1/2024 BUỔI 7 ( Tiết 19,20,21 ): THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM “MÙA XUÂN NHO NHỎ”- THANH HẢI I. Mục tiêu cần đạt 1.Kiến thức: - Tiếp tục củng cố những kiến thức cơ bản về chủ đề thơ hiện đại Việt Nam (II) , trọng tâm là văn bản Mùa xuân nho nhỏ, thông qua một số đề bài thực hành tạo lập văn bản. 2. Kĩ năng: - Củng cố kĩ năng tạo lập văn bản, phân tích, lí giải cảm thụ tác phẩm thơ hiện đại theo đặc trưng thể loại. 3. Thái độ: - GD lòng yêu cuộc sống và thái độ sống đúng đắn. 4. Định hướng phát triển năng lực - Năng lực giao tiếp - Năng lực thẩm mĩ - Năng lực tạo lập văn bản . - Năng lực sử dụng ngôn ngữ. - Năng lực sáng tạo II. Tiến trình lên lớp Tiết 1 Hoạt động của GV-HS Kiến thức cần đạt A. Kiến thức cơ bản I. Giới thiệu chung 1. Tác giả ? Nhắc lại vài nét về tác giả - Là người lính trảỉ qua hai cuộc kháng chiến, là cây bút Thanh Hải? có công đầu xây dựng nền văn hóa giải phóng miền Nam. - GV nhấn mạnh phong cách - Thơ Thanh Hải trong sáng, giàu cảm xúc. nghệ thuật của Thanh Hải. 2. Tác phẩm ? Nêu hoàn cảnh sáng tác bài - Viết 11/1980 khi tác giả đang nằm trên giường bệnh. thơ? II. Giá trị cơ bản 1. Nội dung - HS nêu giá trị nội dung, nghệ - Bài thơ thể hiện tình yêu quê hương đất nước và khát thuật của bài thơ. vọng được dâng hiến. 2. Nghệ thuật - Cấu tứ bài thơ chặt chẽ, dựa trên sự phát triển của h/a mùa xuân. - Thể thơ năm chữ gần với các điệu dân ca; sử dụng vần liền giữa các khổ thơ tạo nên sự liền mạch về cảm xúc; âm hưởng nhẹ nhàng, tha thiết... thể hiện được tâm trạng nhà thơ (vui, say sưa ở đoạn đầu; trầm lắng, thiết tha khi thể hiện khát vọng...) - Kết hợp những hình ảnh thơ tự nhiên, giản dị từ thiên nhiên với những hình ảnh giàu ý nghĩa biểu trưng, khái quát... Hình thức luyện tập: Làm B. Luyện tập việc theo bàn 1. Bài tập 1. Hs: Thực hiện yêu cầu, đọc Câu 1. Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm đoạn văn trước lớp. Câu 2. Gv: Chốt kiến thức cơ bản Đảo ngữ “mọc” ->Tác dụng: Nhấn mạnh vị trí trung Bài 1. Đọc đoạn thơ sau và trả tâm và sức sống tiềm tàng của bông hoa xứ Huế. lời câu hỏi Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “Giọt long lanh”->Tác Mọc giữa dòng sông xanh dụng: “Giọt long lanh rơi” có phải giọt sương, giọt nắng, Một bông hoa tím biếc giọt mưa , hay chính là giọt âm thanh của tiếng chim chiền Ơi con chim chiền chiện chiện đã ngưng đọng thành hình, thành khối, thành sức Hót chi mà vang trời sống mùa xuân có sắc màu lóng lánh. Rõ ràng, âm thanh Từng giọt long lanh rơi tiếng chim vô hình, vô ảnh vốn được cảm nhận bằng thính Tôi đưa tay tôi hứng. giác đã được hữu hình, hữu ảnh thành vật thể được cảm nhận bằng thị giác và xúc giác. Mùa xuân người cầm súng Điệp cấu trúc câu “Mùa xuân người cầm súng”/ Lộc giắt đầy quanh lưng “Mùa xuân người ra đồng”->Tác dụng: Nhấn mạnh hai Mùa xuân người ra đồng lực lượng nòng cốt của đất nước là người lính và người Lộc trải dài nương mạ nông dân với hai nhiệm vụ là bảo vệ và xây dựng đất Tất cả như hối hả nước. Tất cả như xôn xao Ẩn dụ “lộc”->Tác dụng: chỉ chồi non, lá non. Nhưng Câu 1. Nêu phương thức biểu “lộc” còn có nghĩa là mùa xuân, là sức sống, là thành quả đạt chính của đoạn thơ? hạnh phúc. Đặc biệt hơn từ lộc còn là sức sống, là tuổi trẻ, Câu 2. Chỉ ra và nêu tác dụng sức thanh xuân tươi mới đầy mơ ước, lí tưởng, đầy những của biện pháp nghệ thuật trong hoài bão và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ, sôi nổi trong đoạn thơ? mỗi tâm hồn con người – tâm hồn của người lính dũng Câu 3. Đoạn thơ gợi cho em cảm, kiên cường nơi lửa đạn bom rơi – tâm hồn của người suy nghĩ gì về cuộc sống có ý nông dân cần cù, hăng say tăng gia sản xuất. “Lộc” chính nghĩa của mỗi con người? là thành quả hôm nay và niềm tin, hi vọng ngày mai. Câu 3 Đoạn thơ được trích trong vài "Mùa xuân nho nhỏ" của tác giả Thanh Hải gợi cho em nhiều suy nghĩ về ý nghĩa cuộc sống đối với mỗi con người. - Được sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh đất nước hòa bình chúng ta phải biết yêu cuộc sống, yêu đất nước, biết ơn những con người Việt Nam cần cù trong lao động, anh dũng kiên cường. Cuộc sống đem đến cho chúng ta sự sống phải biết nâng niu, gìn giữ. - Phải biết tin yêu và tin tưởng rằng Tổ Quốc ta dù trải qua bao thăng trầm biến đổi bởi chiến tranh, bom đạn, nhưng vẫn ngời sáng lung linh. - Phải biết tự hào, trân trọng gìn giữ và phải ra sức cống hiến, phát triển để nước nhà đi lên và cuộc sống ngày càng ấm no, hạnh phúc. - Phải biết hóa thân "sống đẹp" để hiến dâng, để phục vụ cho một mục đích cao cả "làm nên đất nước muôn đời". Tiết 2 Luyện tập Hoạt động của GV-HS Kiến thức cần đạt Hình thức luyện tập: Làm việc 2. Bài tập 2 theo nhóm (4 học sinh) Câu 1. Đoạn thơ trên trích từ tác phẩm " Mùa xuân nho Hs: Thực hiện yêu cầu nhỏ". Gv: Chốt kiến thức cơ bản Câu 2. "Mùa xuân nho nhỏ" là một nhan đề hay, một ẩn Bài 2 dụ đầy sáng tạo, giàu ý nghĩa đã góp phần thể hiện nội Đọc đoạn thơ sau và thực dung tư tưởng của tác phẩm - ước nguyện chân thành của hiện các yêu cầu của đề: nhà thơ Thanh Hải dành cho cuộc đời. Đất nước bốn ngàn năm - "Mùa xuân" (là danh từ) mang ý nghĩa tả thực - đó là Vất vả và gian lao mùa khởi đầu của một năm, là mùa của lộc non lá biếc, Đất nước như vì sao của vạn vật sinh sôi nảy nở. Cứ đi lên phía trước. - "Mùa xuân" còn mang ý nghĩa ẩn dụ, biểu tượng cho những gì tinh túy, đẹp đẽ nhất của sự sống và cuộc đời Ta làm con chim hót mỗi con người. Mùa xuân hay chính là sức trẻ trong tâm Ta làm một cành hoa hồn và trí tuệ, là nhiệt huyết và năng lực cống hiến của Ta nhập vào hòa ca mỗi người vào mùa xuân lớn của thiên nhiên, của đất Một nốt trầm xao xuyến. nước. (Ngữ văn 9, tập hai, NXB Từ láy "nho nhỏ" làm rõ hơn đặc điểm của mùa xuân . Giáo dục Việt Nam) => Đặt tên cho tác phẩm như thế, Thanh Hải đã thể hiện Câu 1. Đoạn thơ được ước nguyện, khát vọng khiêm nhường mà rất đỗi chân trích từ tác phẩm nào? Cho thành, tha thiết, cao đẹp. Ông ước muốn làm "mùa xuân biết tên tác giả? nho nhỏ", nghĩa là đem đến tất cả những gì tốt đẹp nhất, Câu 2. Em hiểu như thế tinh túy nhất dù bé nhỏ của mình để hòa vào mùa xuân lớn nào về nhan đề bài thơ? của cuộc đời, của đất nước. => Nhan đề bài thơ cũng thể hiện quan niệm về sự thống nhất giữa cái riêng và cái chung, giữa cá nhân và cộng đồng. Ai cũng phải sống có ích cho đời, sống làm đẹp cho đất nước. Câu 3. Xác định một biện Câu 3. Học sinh chọn một trong những biện pháp tu từ pháp tu từ mà em thích nhất sau: trong đoạn thơ trên và cho biết - Nhân hóa: "vất vả và gian lao", tổ quốc như một tác dụng của biện pháp tu từ người mẹ tần tảo, vất vả và gian lao, đã làm nổi bật sự đó. trường tồn của đất nước. Để có được sự trường tồn ấy, giang sơn gấm vóc này đã thấm bao máu, mồ hôi và cả nước mắt của các thế hệ, của những tháng năm đằng đẵng lúc hưng thịnh, lúc thăng trầm. Nhưng dù trở lực có mạnh đến đâu cũng không khuất phục được dân tộc Việt Nam. - So sánh: Biện pháp tu từ so sánh được nhà thơ sử dụng vô cùng đặc sắc, làm ý thơ hàm súc "Đất nước như vì sao / Cứ đi lên phía trước". Sao là nguồn sáng bất diệt của thiên hà, là vẻ đẹp lung linh của bầu trời đêm, là hiện thân của sự vĩnh hằng trong vũ trụ. So sánh như thế, là tác giả đã ngợi ca đất nước trường tồn, tráng lệ, đất nước đang hướng về một tương lai tươi sáng. Hơn nữa, còn thể hiện niềm tin tưởng của tác giả vào tương lai rạng ngời của dân tộc Việt Nam. - Điệp ngữ "đất nước" được nhắc lại hai lần thể hiện sâu sắc ý vất vả, đất nước vẫn tỏa sáng đi lên không gì có thể ngăn cản được. - Điệp từ "ta" được lặp đi lặp lại thể hiện một ước nguyện. - Liệt kê: Chim hót, cành hoa, nốt trầm cho thấy ước nguyện . Câu 4. Từ đoạn thơ trên và Câu 4. kiến thức về xã hội, hãy trình Đảm bảo yêu cầu về hình thức của đoạn văn. bày suy nghĩ khoảng nửa trang – Nội dung nêu được những ý cơ bản: giấy về tình cảm và trách - "Mùa xuân nho nhỏ" là bài thơ đặc sắc nói về sức cống nhiệm của mỗi người dân đối hiến, khát vọng đóng góp và trở thành người có ích của với đất nước trong hoàn cảnh tác giả Thanh Hải. hiện nay.? - Thế hệ trẻ ngày nay, cần ý thức được tầm quan trọng cũng như trách nhiệm của mình đối với vận mệnh của dân Hình thức luyện tập: Làm việc tộc và đất nước. cặp đôi - ý thức được vai trò của mình trong việc thay đổi diện Học sinh: Làm việc theo yêu mạo, nâng tầm đất nước. cầu, đọc đoạn văn trước lớp - Cần trang bị cho mình sự vững chãi về kiến thức, kĩ Gv: Chốt kiến thức năng đáp ứng những yêu cầu cơ bản của xã hội trong công Hình thức luyện tập: Làm cuộc hiện đại hóa nước nhà. việc cặp đôi các câu a,b,c. Câu - Người trẻ phải có tinh thần yêu nước, lòng tự hào d làm việc cá nhân dân tộc, và ước mơ hoài bão cống hiến. Học sinh: Thực hiện câu cầu 3. Bài tập 3 Gv: Chốt kiến thức cơ bản a. Đoạn thơ trên được trích từ tác phẩm: Mùa xuân nho Bài 3 nhỏ , của tác giả Thanh Hải Đọc đoạn thơ sau và trả b. Từ láy trong đoạn thơ trên: nho nhỏ, xao xuyến. Điệp lời câu hỏi từ: “ta”, “một”, “dù”. "Ta làm con chim hót c. Các hình ảnh con chim, một cành hoa, một nốt trầm Ta làm một cành hoa có những đặc điểm giống nhau: Ta nhập vào hoà ca - Là những hình ảnh bình dị, khiêm nhường của thiên Một nốt trầm xao xuyến. nhiên, cuộc sống mang lại niềm vui, vẻ đẹp cho đời một cách tự nhiên. Một mùa xuân nho nhỏ - Là những hình ảnh mang ước nguyện chân thành, tha Lặng lẽ dâng cho đời thiết của nhà thơ: được cống hiến những gì tốt đẹp, dù nhỏ Dù là tuổi hai mươi bé, đơn sơ cho cuộc đời chung. Dù là khi tóc bạc". d. * Yêu cầu về hình thức và kĩ năng: (Ngữ văn 9, tập 2) - Đúng hình thức: là một đoạn văn ngắn, dài khoảng a. Đoạn thơ trên được trích 15- 20 dòng. từ tác phẩm nào? Tác giả của - Biết vận dụng các thao tác lập luận; hành văn trong đoạn thơ trên là ai? (0,5 điểm) sáng, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu. b. Chỉ ra các điệp từ và từ * Yêu cầu về nội dung: láy trong khổ thơ trên (0,5 Chấp nhận những suy nghĩ khác nhau miễn là có sức điểm) thuyết phục. Dưới đây là một số gợi ý cơ bản c. Các hình ảnh “con - Dâng cho đời là lẽ sống biết cống hiến một cách tự chim”, “một cành hoa”, “một nguyện, chân thành những gì tốt đẹp nhất cho cuộc đời nốt trầm” có những đặc điểm chung. gì giống nhau? - Đó là lẽ sống có ý nghĩa tích cực, mang lại niềm d. Viết đoạn văn ngắn hạnh phúc cho chính mình, cho xã hội, xuất phát từ ý thức khoảng 15- 20 dòng về lẽ sống trách nhiệm, từ tình yêu với cuộc đời. Nhiều bạn trẻ ngày “ dâng cho đời”. nay có lối sống đẹp đẽ ấy. Hình thức luyện tập: học - Xác định nhận thức, hành động đúng cho mọi người. sinh làm việc cá nhân, đọc Sống cho đời nhưng không cần ồn ào, phô trương; không đoạn văn trước lớp nên làm mất đi bản sắc riêng của mình thì mới thực sự có Hs: Viết đoạn văn, đọc trước ý nghĩa. lớp 4. Bài tập: Đảm bảo các ý cơ bản: Gv: Chốt kiến thức, thu bài * Giải thích khái niệm những học sinh chưa đọc về – “Cho” là biết hi sinh, cống hiến, biết sống vì người nhà chấm. khác. “Nhận” là hưởng thụ, đem phần về cho mình, sống Bài 4 chỉ biết có mình. Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” -> Ý nghĩa của câu nói: Sống không phải chỉ biết hưởng cho ta thấy niềm mong muốn thụ, mà phải biết hi sinh, cống hiến, phải biết quan tâm được sống có ích, cống hiến đến mọi người. (Mối quan hệ giữa trách nhiệm và quyền cho đời là một lẽ tự nhiên như lợi) con chim mang đến tiếng hót, -> Quan niệm sống đẹp. bông hoa toả hương sắc cho * Tại sao sống không phải chỉ biết hưởng thụ, mà phải đời của Thanh Hải. Trong bài biết hi sinh, cống hiến, phải biết quan tâm đến mọi người? “Một khúc ca xuân”, Tố Hữu – Thành quả của mỗi người đạt được trong cuộc sống cũng có những suy ngẫm không phải tự dưng có được mà phải trải qua một quá tương tự: “Sống là cho đâu trình. Ngoài sự nỗ lực, phấn đấu của bản thân còn là sự hi chỉ nhận riêng mình”. sinh, giúp đỡ, cống hiến của bao người. – Vì vậy, lối sống chỉ vì mình, chỉ biết hưởng thụ mà không biết hi sinh, cống hiến là một lối sống ích kỉ, không thể chấp nhận. Xét về mặt đạo lí: đó là sự vô ơn, bội nghĩa. Xét về qui luật phát triển xã hội: đó là lối sống lạc hậu, trì trệ, kìm hãm sự phát triển – Nêu một số biểu hiện tích cực, phê phán hành động đi ngược lại lối sống đó. * Khẳng định – Bài học rút ra: – Quan niệm sống của Tố Hữu là quan niệm sống đúng đắn ở mọi thời đại. – Hơn ai hết, thanh niên cần phải xác định rõ trách nhiệm, tình thương của mình. – Cần phải biết kết hợp hài hoà giữa quyền lợi và trách nhiệm, giữa “cho” và “nhận”; nhận thức rõ ý nghĩa cao quý khi mang lại niềm vui, niềm hạnh phúc cho người khác; cho cộng đồng, đất nước. Tiết 3 Luyện tập Hoạt động của GV-HS Kiến thức cần đạt Hình thức luyện tập: Học 5. Bài tập 5( Chữa đề 3) sinh làm việc cá nhân A. MỞ BÀI Hs: Lập dàn ý - Giới thiệu về tác giả Thanh Hải Gv giới thiệu: Đối với bài thơ - Giới thiệu về bài thơ (Hoàn cảnh ra đời và nội dung cơ “Mùa xuân nho nhỏ”, có một bản) số dạng bài nghị luận văn học - Giới thiệu, trích dẫn nhận định, trích dẫn đoạn thơ cơ bản như sau: B. THÂN BÀI - Dạng 1: Trình bày cảm a. Giải thích nhận định nhận về một đoạn thơ. - Tiếng lòng: thế giới nội tâm con người. - Dạng 2: Phân tích đoạn thơ - Thơ: thể loại văn học thuộc phương thức trữ tình. để làm sáng tỏ một nhận định. - Thơ là tiếng lòng: ý chỉ nội dung bài thơ là sự giãi bày, - Dạng 3: So sánh, đối chiếu bộc lộ những rung động, cảm xúc của người làm thơ. hai đoạn thơ ( thuộc hai tác => Ý kiến này đề cập tới đặc trưng quan trọng nhất của phẩm trong chương trình) thơ ca: là tiếng nói của tình cảm, là tiếng lòng. Mỗi bài thơ VD: là sự đồng cảm, tri âm giữa tác giả và bạn đọc, đó chính là - Đề 1: Trình bày cảm nhận về vai trò của tiếng nói tâm hồn trong thơ. 2 khổ thơ đầu bài “Mùa xuân b. Chứng minh nhận định nho nhỏ”- Thanh Hải. b1. Tiếng lòng của Thanh Hải trong khổ thơ đầu là cảm - Đề 2: Trình bày cảm nhận về xúc tha thiết, trìu mến của tác giả trước bức tranh thiên 3 khổ thơ cuối bài “Mùa xuân nhiên khi đất trời vào xuân. nho nhỏ”- Thanh Hải. + Hình ảnh vẻ đẹp của mùa xuân xứ Huế được khắc họa - Đề 3. qua: hoa tím, sông xanh, bầu trời cao rộng “ Thơ là tiếng lòng”(Tố Hữu) + Âm thanh tiếng chim chiền chiện báo xuân về như kết Hãy lắng nghe tiếng lòng của tinh thành “từng giọt long lanh” nhà thơ Thanh Hải qua việc + Vẻ đẹp của mùa xuân thể hiện qua góc nhìn của tác phân tích đoạn thơ sau: giả cũng như tấm lòng trân trọng của tác giả trước thiên Mọc giữa dòng sông xanh nhiên, cuộc đời Một bông hoa tím biếc + Lời trò chuyện thân mật cùng tự nhiên và sự trân Ơi con chim chiền chiện trọng sự sống được thể hiện qua hành động “đưa tay Hót chi mà vang trời hứng” của tác giả Từng giọt long lanh rơi Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng. Tôi đưa tay tôi hứng + Giọt long lanh được hiểu theo nghĩa ẩn dụ chuyển đổi Mùa xuân người cầm súng cảm giác, từ chỗ âm thanh được cảm nhận bằng thính Lộc giắt đầy quanh lưng giác chuyển sang cảm nhận bằng thị giác và xúc giác Mùa xuân người ra đồng “đưa tay hứng” Lộc trải dài nương mạ + Nghệ thuật đảo ngữ, ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, nhân Tất cả như hối hả hóa... Tất cả như xôn xao → Tác giả say đắm trong mùa xuân của thiên nhiên đất Gv nêu dàn ý chung của đề trời với tâm thế đón nhận trân trọng 1,2: b1. Tiếng lòng của Thanh Hải trong khổ thơ thứ hai là * Mở bài: cảm xúc của tác giả trước mùa xuân đất nước - Giới thiệu tác giả, tác phẩm, - Các điệp ngữ “mùa xuân”, “lộc” như trải rộng khung dẫn dắt, nêu nội dung và trích cảnh hiện thực gắn với cuộc sống chiến đấu và lao động dẫn đoạn trích. của nhân dân. * Thân bài: - Mùa xuân đất nước được gợi ra qua hai hình ảnh tiêu - Cảm nhận từng khổ thơ theo biểu: “người cầm súng” và “người ra đồng”. “Người cầm thứ tự nêu nội dung khổ thơ, súng” và “người ra đồng” là biểu tượng cho hai nhiệm vụ phân tích từ nghệ thuật rồi chiến đấu và lao động để xây dựng bảo vệ tổ quốc. cảm nhận nội dung; tiểu kết lại - Điệp từ “tất cả” và điệp cấu trúc câu “tất cả như ” cùng khổ thơ thứ nhất và dẫn với những từ láy “hối hả”, “xôn xao” gợi lên hình ảnh đất chuyển sang khổ 2... nước vào xuân như bừng lên sức sống với khí thế hối ... - Đánh giá: Khái quát lại nghệ d. Đánh giá: thuật, nội dung của đoạn thơ; C. KẾT BÀI liên hệ với các tác phẩm cùng - Khẳng định lại vấn đề thể loại hay từng thời kì - Liên hệ bản thân * Kết bài: Khẳng định lại vấn đề và liên hệ bản thân. Gv chữa cụ thể đề 3, chốt nội dung cơ bản III. Củng cố - Dặn dò - GV nhấn mạnh kiến thức, kĩ năng cơ bản của buổi học. - Bài tập về nhà: Viết bài tập 5 thành một bài văn hoàn chỉnh. Tổ CM duyệt TT Tạ Thị Nhung