Giáo án Ngữ văn 9 - Tiết 83-87, Chủ đề 16: Thơ hiện đại Việt Nam sau cách mạng tháng 8 năm 1945

Ngày soạn: 10/1/2024 CHỦ ĐỀ 16: THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM SAU CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 ( Gồm 5 tiết: Từ tiết 83 đến tiết 87) Tiết 83+84 Văn bản SANG THU - Hữu Thỉnh - A. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : 1.Năng lực: a.Năng lực chung: - Giao tiếp, hợp tác nhóm: Biết tham gia thảo luận trong nhóm nhỏ về một vấn đề cần có giải pháp thống nhất, biết đặt câu hỏi và trả lời, biết nêu một vài đề xuất dựa trên các ý tưởng được trình bày trong quá trình thảo luận. Tự chủ và tự học: Biết tự tìm kiếm, đánh giá và lựa chọn nguồn tài liệu phù hợp với các mục đích , nhiệm vụ học tập. - Giải quyết vấn đề và sáng tạo:Biết kết nối các nội dung kiến thức cùng chủ đề, phục vụ cho nhiệm vụ học tập; xác định đúng trọng tâm bài làm b.Năng lực riêng - Năng lực ngôn ngữ: Biết diễn đạt, biết chia sẻ những cảm xúc của bản thân về cái hay cái đẹp của bài thơ -Năng lực VH : Hs hiểu và phân tích được những cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi cuả đất trời từ hạ sang thu ; hiểu được những nét nghệ thuật độc đáo của bài thơ đã góp phần thể hiện nội dung tư tưởng đặc biệt là những liên tưởng suy ngẫm cảu tác giả ở đoạn thơ cuối mang dậm chất triết lí -Hs cần có năng lực cảm thụ thơ ca, đọc diễn cảm, phân tích thơ trữ tình. 2.Về phẩm chất: - Yêu thiên nhiên, yêu đất nước. B. TIẾN TRÌNH BÀI DẠY I. Chuẩn bị : 1- V: + , T : hân tích, giảng bình, thảo luận, động não, thực hành có hd + hương tiện: : Soạn giáo án, bảng phụ. 2- HS: Soạn bài II. Kiểm tra bài cũ: Đọc thuộc lòng bài thơ “Viếng lăng Bác” ? Nêu nội dung và nghệ thuật của bài thơ ? - hân tích 2 khổ đầu bài thơ Viếng lăng Bác. III. Bài mới : (31P) HĐ 1.Khởi động : Giao mùa – cái khoảnh khắc kiêu kì mà bí ẩn luôn để lại trong lòng thi nhân những cảm xúc khó tả. Bằng cảm xúc ấy, Nhà thơ Hữu Thỉnh đã ghi lại hết sức tinh tế những chuyển biến của đất trời từ hạ sang thu. Chúng ta cùng tìm hiểu bài thơ “Sang thu” để thấy rõ điều đó. HĐ 2. Tổ chức các hoạt động dạy học : PH ƠNG PHÁP NỘI DUNG - v hướng dẫn giọng đọc: Nhẹ nhàng, I. ĐỌC-TÌM HIỂU CHUNG: nhịp chậm, khoan thai. 1. Đọc: - V đọc mẫu, sau đó gọi 2 em hs đọc lại. ? Dựa vào chú thích S . Nêu vài nét 2. Chú thích: về tác giả ? a. Tác giả: - Hs : SGK. - Hữu Thỉnh sinh 1942. - V : Từ năm 2000 ông là thư kí - Quê :Tam Dương – Vĩnh húc. HNVVN. ? Bài thơ ra đời vào thời gian nào? b.Tác phẩm: - Hs : cuối 1977. - Ra đời cuối 1977, in trong tập: “Từ chiến hào đến - V hướng dẫn tìm hiểu một số từ khó. thành phố”. ? Bài thơ rất ngắn gọn, có thể chia bố c. Từ khó: SGK. cục như thế nào? 1. Bố cục: - Hs: 2 phần. - 2 khổ đầu : Sự biến đổi của đất trời khi vào thu. - hổ cuối : Suy ngẫm của tác giả. II. ĐỌC- TÌM HIỂU CHI TIẾT: ? Sự biến đổi của đất trời sang thu được 1. Sự biến đổi đất trời khi sang thu: cảm nhận qua hình ảnh nào ? - Tín hiệu chuyển mùa: - Hs : Hương ổi, gió se, sương chùng + Hương ổi. chình. + Gió se. ? ió se là gió như thế nào ? + Sương chùng chình. - Hs : ió nhẹ , khô, hơi lạnh. ? Ngọn gió mang hương ổi và sương cố ý như chậm lại - nhận xét về những tín hiệu trên ? - Hs : Tín hiệu đặc trưng rất khó nhận biết. ? Sương chùng chình là thế nào ? Nói như thế là tác giả đã s dụng biện pháp tu từ nào ? ? Từ “ hả ” có thể thay thế bằng từ ngữ nào ? Vì sao dùng từ như thế? - Hs : Lan, toả... ? Em nhận xét ntn về những tín hiệu → Tín hiệu đặc trưng của thời khắc giao mùa từ hạ chuyển mùa này ? sang thu. ? Tâm trạng của tác giả thể hiện qua từ ngữ nào ? Đó là tâm trạng gì ? - Tâm trạng của tác giả : - Hs : Bỗng, hình như thẻ hiện sự ngỡ + Bỗng ngàng bâng khuâng. + Hình như → Tâm trạng ngỡ ngàng, cảm xúc bâng khuâng Hết tiết 83, chuyển tiết 84 : PH ƠNG PHÁP NỘI DUNG II. ĐỌC- TÌM HIỂU CHI TIẾT: ? hông gian lúc sang thu được thể hiện ở 1. Sự biến đổi đất trời khi sang thu( tiếp) những phương diện nào ? - Hs : Hương vị, vận động của các sự vật. - Sự vận động của các sự vật: ? Nêu các sự vật vận động trong 2 khổ đầu? + Hương ổi phả vào gió. - Hs: Nêu. + Sương chùng chình, chậm rãi. ? Em hiểu như thế nào về hình ảnh “mây vắt + Sông dềnh dàng, thong thả. n a mình sang thu”? + Chim vội vã. - Hs: mây vẫn còn lưu luyến mùa hạ, n a đã + Mây vắt n a mình sang thu. sang mùa thu, n a còn lưu luyến mùa hạ. - v: Đó là sự liên tưởng sáng tạo, độc đáo. ? Hương vị và sự vận động đó được thể hiện bằng những từ ngữ chỉ cảm giác nào? - Hs : Hình như, chùng chình, vắt n a mình. ? Nhận xét sự cảm nhận thời khắc giao mùa → S dụng nhiều từ ngữ diễn tả cảm giác, trạng của tác giả ? thái : bỗng, phả vào, chùng chình, hình như, vắt - Hs : Cảm nhận tinh tế bằng nhiều giác quan. n a mình → biến chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt. - v gọi hs đọc 4 câu thơ cuối bài. → Cảm nhận qua nhiều yếu tố, bằng nhiều giác ? Những tín hiệu cuối cùng là gì? quan và sự rung động thật tinh tế. - Hs: Mưa ít dần, có nắng. - v nói rõ hơn: Mùa thu ấm áp với những ánh nắng vàng mật, khí trời mát mẻ, mưa ít dần đi. 2. Suy ngẫm của tác giả : - V cho Hs Thảo luận nhóm: hân tích tầng - Vẫn còn bao nhiêu nắng. ý nghĩa của 2 câu thơ cuối ? Rút ra lời g i Đã vơi dần cơn mưa. gắm của tác giả ? → Mùa thu ấm áp với những ánh nắng vàng mật, - Hs thảo luận, sau 5p c đại diện các nhóm khí trời mát mẻ, mưa ít dần đi. trình bày, bổ sung. - v chốt ý bằng bảng phụ - V mở rộng : Con người càng từng trải thì - Sấm cũng bớt bất ngờ càng có nhiều kinh nghiệm sống, do đó càng Trên hàng cây đứng tuổi. vững vàng hơn trước mọi giông tố cuộc đời. - Nghĩa 1 : Sang thu sấm không còn bất ngờ như Ví dụ như khi con người đã trải qua một tuổi mùa hạ. thơ cay đắng thì họ sẽ dễ dàng vượt qua mọi - Nghĩa 2 : hàng cây đứng tuổi không còn bất ngờ khó khăn trong cuộc sống. Nhưng trên hết, vì tiếng sấm nữa. đây chính là những cảm nhận hết sức tinh tế → Tác giả muốn g i gắm : hi con người từng của nhà thơ. trải thì sẽ vững vàng hơn truớc những biến động của cuộc đời. Gv: Hướng dẫn tổng kết. III. TỔNG KẾT: hi nhớ ( S ) ? Bài thơ ttrên cho em hiểu thêm về điều gì ? - Hs : Thời khắc giao mùa nhẹ nhàng mà rõ rệt, tác giả rất tinh tế. IV. uy n t p : Viết một bài văn ngắn diễn tả - ọi hs đọc ghi nhớ ở S . cảm nhận của Hữu Thỉnh trước sự biến chuyển - Hs : đọc. của đất trời lúc sang thu Hoạt động 3: u n t p: H viết v o v hi - ớp C : Cảm nh n của em về khổ th cuối bài - nh ho n th nh i t p ph n u n t p HĐ 4: n dụn ? Em thích nhất hình ảnh nào trong bài thơ ? Vì sao ? ------------------------- Tiết 85+86+87 Văn bản NÓI VỚI CON - Y Phươn - A. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : 1.Năng lực: a.Năng lực chung: - Giao tiếp, hợp tác nhóm: Biết tham gia thảo luận trong nhóm nhỏ về một vấn đề cần có giải pháp thống nhất, biết đặt câu hỏi và trả lời, biết nêu một vài đề xuất dựa trên các ý tưởng được trình bày trong quá trình thảo luận. Tự chủ và tự học: Biết tự tìm kiếm, đánh giá và lựa chọn nguồn tài liệu phù hợp với các mục đích , nhiệm vụ học tập. - Giải quyết vấn đề và sáng tạo:Biết kết nối các nội dung kiến thức cùng chủ đề, phục vụ cho nhiệm vụ học tập; xác định đúng trọng tâm bài làm b.Năng lực riêng - Năng lực ngôn ngữ: Biết diễn đạt, biết chia sẻ những cảm xúc của bản thân về cái hay cái đẹp của bài thơ - Năng lực văn học : Hs cảm nhận được tình cảm thắm thiết của cha mẹ đối với con cái, tình yêu quê hương sâu nặng cùng niềm tự hào với sức sống bền bỉ, mạnh mẽ của dân tộc mình qua lời nói với con của người cha ; hiểu được cách diễn tả độc đáo, giàu hình ảnh cụ thể, gợi cảm trong thơ của tác giả người dân tộc Tày. + HS có kĩ năng đọc diễn cảm, tìm hiểu, phân tích thơ tự do, thơ tiếng dân tộc ít người dịch ra tiếng Việt. 2.Về phẩm chất: - Nhân ái, trách nhiệm : iáo dục tình cảm gia đình, tình yêu và lòng tự hào về quê hương đất nước. B. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG I. Chuẩn bị 1- V: + : vấn đáp, giảng bình + T: iao nhiệm vụ, HĐ nhóm + .tiện : Soạn giáo án, Máy chiếu 2- HS: Chuẩn bị bài ở nhà II. Kiểm tra bài cũ:5p Đọc thuộc lòng bài thơ “Sang thu” Nêu cảm nhận của em về 2 câu thơ : “Sấm cũng bớt bất ngờ Trên hang cây đứng tuổi” III.Bài mới HĐ 1. Khởi động : Tình yêu thương con cái, mong ước người con tiếp nối xứng đáng truyền thống của quê hương là một trong những biểu hiện cụ thể của tình yêu quê hương đất nước. Tình cảm đó được ình cảm đó được Y hương – một tác giả người dân tộc Tày thể hiện rất chân thực và giản dị qua bài thơ “Nói với con”. Chúng ta cùng tìm hiểu bài thơ. HĐ 2. Tổ chức các hoạt động : PH ƠNG PHÁP NỘI DUNG Hướng dẫn hs đọc, tìm hiểu chung I. TÌM HIỂU CHUNG: 1. Giới thi u về tác giả tác phẩm ? Dựa vào chú thích trong S . Nêu vài nét về tác giả Y hương ? - Hs : SGK. a. Tác giả : - v cho hs xem chân dung nhà thơ, nói rõ - Tên: Hứa Vĩnh Sước, sinh 1948. hơn về nhà thơ và phong cách thơ của ông. - Người dân tộc Tày. ? Bài thơ ra đời vào năm nào ? - Quê : Trùng Khánh - Cao Bằng. - Hs :Sau 1975 b.Tác phẩm : - v hướng dẫn đọc: giọng ấm áp, tràn - Ra đời sau năm 1975, tiêu biểu cho hồn thơ của ngập tình yêu thương. Y hương. - Hs : Đọc, v nhận xét. 2. Đọc ? Theo em , người “Người đồng mình” còn có cách gọi nào khác ? *. Từ khó: SGK. - Hs : người bản mình, người quê mình, người làng mình. - v hướng dẫn tìm hiểu một số từ khó. ? Theo em , bài thơ được làm theo thể thơ nào ? - Hs : Tự do. ? Dựa vào mạch cảm xúc bài thơ, hãy tìm 3. Bố cục : bố cục văn bản ? - 11 câu đầu : Cội nguồn sinh dưỡng của người - Hs : 2 phần. con. - Còn lại : Nét đẹp con người quê hương và mong ước của người cha. ? Câu thơ nào thể hiện tình yêu thương của II. TÌM HIỂU CHI TIẾT: cha mẹ đối với con cái ? 1. Cội nguồn sinh dưỡng của con : - Hs : 4 câu đầu. a. Tình yêu thư ng của cha mẹ : ? Em hiểu như thế nào về 4 câu thơ đó? - Chân phải bước tới cha - Hs : Cha mẹ luôn yêu thưong, chăm Chân trái bước tới mẹ - Cao đo nổi buồn, xa nuôi chí lớn hông chê nghèo đói. → Sống vất vả mà nghĩa tình, bền bỉ gắn bó với quê hương dẫu còn cực nhọc. - Sống như sông như suối Lên thác xuống ghềnh. → Sống mạnh mẽ, khoáng đạt, nghị lực. -Thô sơ da thịt mà chẳng hề nhỏ bé. Tự đục đá kê cao quê hương. → Mộc mạc nhưng giàu chí khí, niềm tin, không nhỏ bé về tâm hồn, ý chí và mong ước xây dựng quê hương, luôn tự hào về quê hương . chút, đón nhận từng bước đi của con. Một bước chạm tiếng nói ? Em có nhận xét gì về không khí gia đình Hai bước tới tiếng cười. trong 4 câu thơ trên ? → Cha mẹ yêu thương, chăm chút và vui mừng - Hs : Ấm cúng, hạnh phúc. đón nhận từng bước đi, tiếng nói của con trong ? Nghệ thuật s dụng ở 4 câu thơ đó ? không khí gia đình đầm ấm. ( Nhịp thơ ) - Hs : Như nhịp chân bước lên cầu thang, nhịp thơ đặc trưng miền núi. Hết tiết 85. Chuyển tiết 86: b. Sự đùm bọc cuả quê hư ng: ? Ngoài sự yêu thương của cha mẹ, con - Đan lờ cài nan hoa còn được nuôi dưỡng trong điều kiện nào? Vách nhà ken câu hát Tìm chi tiết nói rõ điều đó ? Rừng cho hoa - Hs : Sự đùm bọc của quê hương. Con đường cho tấm lòng. ? Tác dụng của từ “Cài , ken” trong câu thơ đó là gì ? - Hs : Động từ thể hiện sự gắn bó đoàn kết. ? Từ “cho” được lặp lại 2 lần có ý nghĩa gì? - Hs : Quê hương nuôi dưỡng tâm hồn lối sống ( nghĩa tình của quê hương ). → Con được trưởng thành trong cuộc sống lao ? Nhận xét về cuộc sống ở đây ? động cần cù, vui tươi, thiên nhiên thơ mộng nghĩa - Hs : Cuộc sống lao động tươi vui , thiên tình. nhiên thơ mộng. - v mở rộng: “Quê hương là chùm khế ngọt......bướm vàng bay”. ia đình và quê hương là nơi ta sinh ra và lớn lên, là nơi nuôi dưỡng mạch nguồn của mỗi con người. “Quê hương nếu ai không nhớ, sẽ không lớn nỗi thành người”. 2. Nét đẹp của con người quê hư ng và mong ước của người cha: - Học sinh đọc đoạn th 2 a. Những đức tính tốt đẹp của người đồng ? Tìm những câu thơ nói về đức tính của “ mình: người đồng mình” - Cao đo nỗi buồn/ xa nuôi chí lớn - Sống như sông như suối - Tự đục đá kê cao quê hương ? Em có nhận xét gì về cách diễn đạt của nhà thơ qua các hình ảnh trên? * Với cách diễn đạt giàu hình ảnh, lời thơ mộc ?Em hãy phân tích các hình ảnh thơ đó để mạc, người cha đã nói với con về những pc tốt đẹp chỉ ra những phẩm chất của con người “ của con người quê hương: giàu ý chí, niềm tin; đồng mình”. sống bên bỉ, mạnh mẽ; gắn bó, xây dựng, giữ gìn ? Theo em đó là những phẩm chất như thế truyền thống tốt đẹp của quê hương. nào? - Hs: Đẹp, đánh trân trọng, đáng ngợi ca. v bình: . Hết tiết 86, chuyển tiết 87 b. Mong ước của cha : ? Từ những phẩm chất tốt đẹp ấy, người - Con phải sống mạnh mẽ, biết chấp nhận và vượt cha muốn gieo vào lòng con điều gì? qua mọi gian nan bằng ý chí của mình. - Hs: Con phải sống mạnh mẽ, biết chấp - Con phải tự hào về truyền thống quê hương và nhận và vượt qua mọi gian nan bằng ý chí tin tưởng để vững bước trên đường đời, xây dựng của mình, tự hào về quê hương... quê hương giàu đẹp. ? Người ch đã g i gắm những mong ước → NT : iọng điệu tha thiết, trìu mến, hình ảnh ấy bằng một giọng điệu như thế nào?Tác thơ mộc mạc, khái quát. dụng? - Hs : iọng điệu tha thiết, trìu mến Gv liên h : lời ru của, lời dặn dò của III. TỔNG KẾT: người ch luôn chan chứa ân tình . Gv: Hướng dẫn tổng kết. 1. Ngh thu t: ? Qua phân tích, em có nhận xét gì về tình - iọng điệu tha thiết, trầm lắng. cảm của cha dành cho con ? - Hình ảnh thơ cụ thể mà có sức khái quát cao. - Hs : yêu thương, tin tưởng và hy vọng - Mạch cảm xúc diễn tiến hợp lí. vào con. - S dụng thành ngữ dân gian hay, hình ảnh ẩn dụ ? Điều lớn nhất mà cha muốn truyền, so sánh. muốn giáo dục con là gì ? 2. Nội dung: hi nhớ ( SGK) - Hs: Sống có ý chí, yêu quê hương... ? Bài thơ có những đặc sắc nào về nghệ thuật ? - Hs: Nhắc lại. - v gọi hs đọc ghi nhớ S . HĐ 3: u n t p: - Đọc diễn cảm bài thơ, cảm nhận về hình ảnh thơ em thích nhất Bài tập sách giáo khoa trang 74 HĐ 4: n dụn - Cho hs liên hệ bản thân.Sưu tầm một số câu ca dao, lời ru. - Tự đọc hiểu văn bản Con cò ( Chế Lan Viên) ----------------------------------------------------- Tổ CM duy t Tạ Thị Nhung