Giáo án Lịch sử 7 - Tiết 28+29: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075-1077) - Năm học 2023-2024

Ngày soạn: 20/1/2024 Tiết 28,29 CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG (1075- 1077) I. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT 1. Về kiến thức - Đánh giá được những nét độc đáo trong cuộc kháng chiến chống Tống (Trong kế hoạch đánh giặc, tổ chức chiến đấu, cách kết thúc cuộc chiến) - Đánh giá được vai trò của Lý Thường Kiệt trong cuộc kháng chiến chống Tống(1075 - 1077). - Tích hợp GDMT: Sự sáng tạo của tổ tiên ta trong việc dựa vào điều kiện tự nhiên để chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. 2. Về năng lực a) Năng lực chung - Tự chủ và tự học: Khai thác được tài liệu phục vụ cho bài học. - Giao tiếp và hợp tác: Làm việc nhóm hiệu quả. - Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Biết phân tích, nhận xét, đánh giá vấn đề và liên hệ thực tiễn. b) Năng lực đặc thù - Tìm hiểu lịch sử: + Khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu lịch sử trong bài học dưới sự hướng dẫn của GV. + Rèn luyện kĩ năng quan sát và sử dụng lược đồ trong khi học và trả lời cầu hỏi. - Nhận thức và tư duy lịch sử: + Rèn luyện kỹ năng miêu tả tranh ảnh lịch sử, kỹ năng so sánh, đánh giá, hợp tác. + Biết trình bày, suy luận, phản biện, tranh luận vế một vấn đề lịch sử (tấn công để tự vệ), rèn luyện năng lực nhận thức và tư duy lịch sử. - Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Cuộc kháng chiến chống Tống của nhà Lý để lại bài học gì cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay? 3. Về phẩm chất - Yêu nước: Giáo dục tinh thần yêu nước, bồi dưỡng lòng dũng cảm, ý thức bảo vệ độc lập dân tộc trước nguy cơ bị xầm lược. - Chăm chỉ: Chăm học, chăm làm, hăng say học hỏi và nhiệt tình tham gia hoạt động nhóm. - Nhân ái: yêu thương con người (kết thúc đấu tranh bằng biện pháp hòa bình để khỏi tốn xương máu của nhân dân cả 2 bên). II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Giáo viên - Giáo án; - Phiếu học tập cho HS; Lược đồ các cuộc kháng chiến treo tường. Máy tính, máy chiếu (nếu có). - Máy tính, máy chiếu (tivi), bài powerpoit. 2. Học sinh - SGK; - Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học và dụng cụ học tập theo yêu cầu của GV. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 1. Hoạt động 1: Mở đầu a. Mục tiêu: Tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. b. Tổ chức thực hiện: Hoạt động cá nhân + Bước 1: chuyển giao nhiệm vụ học tập Giáo viên cho học sinh nghe video đọc bài thơ Nam quốc sơn hà và đặt câu hỏi: ? Đoạn video đề cập tới triều đại và nhân vật lịch sử nào? Nêu hiểu biết của em về các dữ kiện lịch sử đó? + Bước 2: HS hoạt động cá nhân để trả lời câu hỏi + Bước 3: GV yêu cầu HS báo cáo. HS khác nhận xét, bổ sung + Bước 4: GV nhận xét, đánh giá, chuyển nhiệm vụ. 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới: 2.1. Mục 1. Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ nhất (năm 1075) a. Mục tiêu: - Trình bày được những âm mưu của nhà Tống. - Hiểu và lí giải được cuộc tấn công của ta sang đất Tống để nhằm mục đích tự vệ. Đây là nét độc đáo của cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ nhất. b. Tổ chức hoạt động: Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt Hoạt động cá nhân 1. Cuộc kháng chiến chống Tống - Bước 1: GV giao nhiệm vụ: giai đoạn thứ nhất (năm 1075) Đọc thông tin và quan sát hình 15, lược đồ H1 hãy trả a. Âm mưu của nhà Tống lời câu hỏi: - Xâm lược Đại Việt để giải quyết Vòng 1: khó khăn trong nước và mở rộng ? Nêu âm mưu của nhà Tống khi xâm lược nước ta lãnh thổ. ? Nhà Tống đã làm gì để thực hiện âm mưu xâm lược + Xúi Chăm- pa đánh Đại Việt từ Đại Việt phía Nam ? Trước âm mưu và hành động chuẩn bị xâm lược của + Ngăn cản việc buôn bán của nhân nhà Tống, chủ trương đối phó của nhà Lý là gì? dân 2 nước. ? Nêu hiểu biết của em về nhân vật lịch sử Lý Thường + Mua chuộc các từ trưởng miền Kiệt? núi. ? Lý Thường Kiệt đưa ra chủ trương gì để chống quân b. Chủ trương của nhà Lý Tống? - Cử Lý Thường Kiệt làm tổng chỉ - Bước 2: HS suy nghĩ, trả lời câu hỏi huy - Bước 3: HS khác nhận xét, bổ sung - Đem quân trấn áp Cham-pa. - Bước 4: GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức - Nhà Lý chủ trương: “tiên phát chế Hoạt động cặp đôi nhân” (tiến công trước để tự vệ) - Bước 1: GV giao nhiệm vụ: + Tháng 10-1075, hơn 10 vạn quân Đọc thông tin và quan sát hình 15, lược đồ 15.1 hãy ta chia làm hai đạo dưới sự chỉ huy trả lời câu hỏi: của Lý Thường Kiệt cùng Tông Đản ? Vì sao nói đây là cuộc tấn công để tự vệ chứ không tấn công vào đất Tống phải cuộc tấn công để xâm lược? + Hạ thành Ung Châu quân ta rút về ? Việc chủ động tiến công của nhà Lý có ý nghĩa như nước thế nào? -> Làm thay đổi kế hoạch và làm - Bước 2: HS thảo luận chậm lại cuộc tiến công xâm lược - Bước 3: Đại diện các cặp đôi báo cáo. Các cặp đôi của nhà Tống khác nhận xét, bổ sung - Bước 4: GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức Ta chỉ tấn công vào căn cứ quân sự, kho lương và vũ khí của quân Tống để xâm lược Đại Việt. Khi hoàn thành mục tiêu ra lập tức rút quân về nước. Cách đánh độc đáo, sáng tạo của Lý Thường Kiệt đã đẩy địch vào tình thế bị động làm thay đổi kế hoạch và làm chậm bước tấn công của chúng đồng thời tạo thuận lợi cho ta có thêm thời gian chuẩn bị kháng chiến. Ngày dạy: 2.2. Mục 2. Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ hai (năm 1077) a. Mục tiêu: - Mô tả được phòng tuyến sông Như Nguyệt. - Hiểu được nét độc đáo của nhà Lý trong việc chuẩn bị kháng chiến - Trình bày được trận chiến tại phòng tuyến sông Như Nguyệt - Lý giải được cách kết thúc chiến tranh của Lý Thường Kiệt - Hiểu được những nét độc đáo trong cách đánh giặc của Lý Thường Kiệt và ý nghĩa cuộc kháng chiến chống Tống của nhà Lý. - Rút ra được các bài học từ cuộc kháng chiến chống Tống lần 2. b. Tổ chức hoạt động: Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt 2. Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn Để tìm hiểu mục a giáo viên sử dụng kĩ thuật dạy học Think- thứ hai (năm 1077) Pair- Share a.Chuẩn bị kháng chiến Đọc thông tin trong sgk, quan sát lược đồ phòng tuyến trên sông (1076- 1077) Như Nguyệt và đoạn video về việc chuẩn bị kháng chiến chống - Lý Thường Kiệt hạ lệnh Tống hãy thảo luận và trả lời các câu hỏi sau: cho các địa phương ráo riết ? Sau khi rút quân về nước nhà Lý chuẩn bị kháng chiến như chuẩn bị bố phòng. thế nào? - Cử Lý Kế Nguyên chặn ? Mô tả phòng tuyến sông Như Nguyệt và lí giải vì sao Lý vùng biển Đông Kênh Thường Kiệt lại cho xây dựng phòng tuyến chặn giặc ở đây? - Xây dựng phòng tuyến ? Hãy nêu nét độc đáo của nhà Lý trong việc chuẩn bị kháng sông Như Nguyệt. chiến? Qua đó em rút ra được bài học gì? - Bước 2: HS hoạt động cá nhân-> nhóm - Bước 3: HS ghép cặp, trao đổi, thảo luận các câu hỏi đặt ra. - Bước 4: Gv gọi hs trong các cặp bất kì chia sẻ nội dung tìm hiểu được cho cả lớp. b. Cuộc chiến đấu trên Hs khác lắng nghe, phản hồi tích cực. phòng tuyến sông Như GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức Nguyệt. Việc xây dựng phòng tuyến Như Nguyệt dựa trên sự kết hợp giữa - Cuối năm 1076, quân địa hình tự nhiên, bãi chướng ngại vật cùng với lực lượng thuỷ Tống chuẩn bị tiến vào - bộ được bổ trí trọng điểm nên vừa có thể bảo vệ được toàn nước ta theo hai đường: chiến tuyến, vừa nhanh chóng tập trung tổ chức phản công địch. thủy và bộ Đây chính là sự độc đáo, sáng tạo trong cách tổ chức đánh giặc - Tháng 1-1077, quân của Lý Thường Kiệt. Tống vượt ải Nam Quan tiến vào nước ta Để tìm hiểu mục a giáo viên sử dụng phương pháp dạy học - Quân bộ bị chặn đánh và nhóm- kĩ thuật mảnh ghép dừng chân ở bờ bắc sông - Bước 1: GV giao nhiệm vụ: Như Nguyệt. Vòng 1: - Quân thủy bị quân của Đọc thông tin và quan sát lược đồ hình 3 hãy thảo luận theo 4 Lý Kế Nguyên chặn đánh nhóm trả lời câu hỏi sau: k thể vào sâu hỗ trợ quân - Nhóm 1: Dùng lược đồ trận chiến tại phòng tuyến sông Như bộ. Nguyệt năm 1077 để miêu tả trận chiến đấu? - Cuối xuân 1077, nhà Lý - Nhóm 2: Vì sao đang ở thế thắng mà Lý Thường Kiệt lại cử cho quân vượt sông Như người đến thương lượng giảng hòa với giặc? Nguyệt, bất ngờ tấn công - Nhóm 3: Nêu những nét độc đáo trong cách đánh giặc của Lý vào đồn giặc. Thường Kiệt? - Quân Tống thua to - Nhóm 4: Nêu ý nghĩa cuộc kháng chiến chống Tống của Lý - Lý Thường Kiệt giảng Thương Kiệt? hòa kết thúc chiến tranh Vòng 2: * Ý nghĩa: Nhóm mới sẽ lấy học sinh của 4 nhóm (mỗi nhóm 2 bạn) - Là chiến thắng tuyệt vời Chuyên gia của từng nhóm chia sẻ nội dung thảo luận từ vòng của quân và dân ta. 1. Sau đó thảo luận trả lời câu hỏi: - Củng cố nền độc lập dân ? Qua cuộc kháng chiến chống Tống của nhà Lý các em rút ra tộc. được những bài học gì cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất - Nhà Tống đã từ bỏ mộng nước hiện nay? xâm lược Đại Việt. - Bước 2: HS thảo luận - Bước 3: Đại diện các nhóm báo cáo. Các nhóm khác nhận xét, bổ sung - Bước 4: GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức (GV giảng tích hợp với môn Ngữ văn: cho HS nghe nguyên văn bài thơ thần của Lý Thường Kiệt: "Sông núi nước Nam" và yêu cầu HS nêu cảm nhận về bài thơ. Bài học kinh nghiệm cho công cuộc bảo vệ đất nước hiện nay: có đường lối và phương pháp đấu tranh đúng đắn, đoàn kết toàn dân, kết hợp nhiều hình thức đấu tranh, mềm dẻo nhưng kiên quyết (mềm dẻo về sách lược, phương pháp, kiên quyết giữ vững nguyên tắc độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ)... Giáo dục cho học sinh tinh thần nhân đạo, yêu chuộng hòa bình - đây là một truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Cách kết thúc chiến tranh rất độc đáo của Lý Thường Kiệt - không tiêu diệt toàn bộ quần thù khi chúng đã ở “thế cùng, lực kiệt”, mà kết thúc chiến tranh bằng cách giảng hoà để bảo đảm mối quan hệ bang giao, hoà hiếu giữa hai nước sau chiến tranh; không làm tổn thương danh dự của nước lớn, bảo đảm một nền hoà bình lầu dài. Đồng thời, cũng nhằm bảo toàn lực lượng của quần dần ta, tránh những tổn thất, hi sinh không cần thiết. Qua đó chứng tỏ tinh thần nhân đạo của dần tộc ta và vai trò to lớn của Lý Thường Kiệt. 3. Hoạt động luyện tập a. Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa và hoàn thiện về nội dung kiến thức đã được tìm hiểu ở hoạt động hình thành kiến thức mới. b. Nội dung: GV cho hs tham gia trò chơi Ai là triệu phú c. Tổ chức hoạt động: Bước 1: chuyển giao nhiệm vụ học tập - Cho học sinh tham gia trò chơi Ai là triệu phú thông qua câu hỏi trắc nghiệm để củng cố và kiểm tra kiến thức của học sinh. - GV giới thiệu luật chơi - Gv sử dụng phần mềm random name để lựa chọn hs. - GV chiếu câu hỏi Trò chơi Ai là triệu phú Câu 1: Nhà Tống đã làm gì giải quyết những khó khăn trong nước? A. Đánh hai nước Liêu - Hạ. B. Đánh Đại Việt để khống chế Liêu - Hạ. C. Đánh Cham-pa để mở rộng lãnh thổ. D. Tiến hành cải cách, củng cố đất nước. Câu 2: Đâu không là lý do khiến Lý Thường Kiệt chọn sông Như Nguyệt làm nơi xây dựng phòng tuyến đánh giặc? A. Là con sông chặn ngang tất cả các ngả đường bộ từ Quảng Tây vào Thăng Long B. Lực lượng quân Tống sang xâm lược Việt Nam chủ yếu là bộ binh C. Dựa trên truyền thống đánh giặc trên sông của các triều đại trước D. Là một chiến hào tự nhiên khó để vượt qua Câu 3: Để chuẩn bị chiến tranh lâu dài với quân Tống, sau khi mở cuộc tấn công vào đất Tống Lý Thường Kiệt đã làm gì? A. Tạm thời hòa hoãn với quân Tống để củng cố lực lượng trong nước. B. Cho xây dựng phòng tuyến trên sông Như Nguyệt. C. Tấn công, đập tan cuộc chiến tranh xâm lược của Cham-pa ở phía Nam. D. Đón địch, tiêu diệt lực lượng của địch ngay khi chúng vừa đặt chân đến. Câu 4: Tại sao Lý Thường Kiệt là chủ động giảng hòa? A. Để đảm bảo mối quan hệ hòa hiếu giữa hai nước là truyền thống nhân đạo của dân tộc B. Lý thường Kiệt sợ mất lòng vua Tống C. Để bảo toàn lực lượng của nhân dân D. Lý Thường Kiệt muốn kết thúc chiến tranh nhanh chóng Câu 6: Cuộc kháng chiến chống Tống (1075 - 1077) giành thắng lợi không xuất phát từ nguyên nhân nào sau? A. Nhà Lý đã đưa ra được đường lối đánh giặc đúng đắn, sáng tạo. B. Nhân dân Đại Việt có tinh thần yêu nước, ý chí quyết chiến, quyết thắng với kẻ thù. C. Nhà Tống đang lâm vào tình trạng khủng hoảng, tiềm lực suy giảm. D. Sự đoàn kết giữa Đại Việt và Champa trong cuộc chiến đấu chống kẻ thù chung. Câu 6: “Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để chặn thế mạnh của giặc”? Đó là câu nói của ai? A. Trần Quốc Tuấn B. Trần Thủ Độ C. Lý Thường Kiệt D. Lý Công Uẩn 4. Hoạt động vận dụng: a. Mục tiêu: Nhằm giúp HS vận dụng kiến thức mới đã lĩnh hội để giải quyết những vấn đề mới trong học tập, cuộc sống. b. Tổ chức hoạt động: Bước 1: chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi: ? Sưu tầm tư liệu về đóng góp của Lý Thường Kiệt đối với nhà Lý và dân tộc. ? Nghệ thuật kết thúc chiến tranh của nhà Lý đề lại bài học gì cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay? Bước 2: HS hoàn thành nhiệm vụ Bước 3: HS trình bày sản phẩm, kết quả Bước 4: HS các khác nhận xét, đánh giá kết quả; bổ sung; GV nhận xét, đánh giá và khen ngợi HS. Hướng dẫn hs chuẩn bị ở nhà: Đọc và chuẩn bị bài 13 *********************************************** Tổ chuyên môn duyệt, ngày 21/1/2024 TT: Tạ Thị Nhung.