Giáo án Lịch sử 7 - Tiết 26+27: Nhà Lý xây dựng và phát triển đất nước (1009-1225) - Năm học 2023-2024

Ngày soạn: 15/1/2024 Tiết 26+ 27 NHÀ LÝ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC (1009-1225) I. MỤC TIÊU: Sau khi học xong bài, giúp học sinh 1. Kiến thức - Trình bày được sự thành lập nhà Lý. Đánh giá được sự kiện dời đô ra Đại La của Lý Công Uẩn. - Mô tả được những nét chính về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, tôn giáo thời Lý. - Giới thiệu được những thành tựu tiêu biểu về văn hoá, giáo dục thời Lý (Văn Miếu – Quốc Tử Giám, mở khoa thi,...). 2. Năng lực a. Năng lực chung: Năng lực giao tiếp và hợp tác; tự chủ và tự học; giải quyết vấn đề và sáng tạo b. Năng lực chuyên biệt - Tìm hiểu lịch sử: Khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu lịch sử trong bài học dưới sự hướng dẫn của GV. - Nhận thức và tư duy lịch sử: + Biết sưu tầm, khai thác tư liệu, kênh hình trong học tập lịch sử, rèn luyện năng lực tìm hiểu lịch sử. + Biết trình bày, suy luận, phản biện, tranh luận về một vấn đề lịch sử, rèn luyện năng lực nhận thức và tư duy lịch sử. 3. Phẩm chất - Lòng tự hào dân tộc. - Ý thức chấp hành pháp luật và nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Đối với giáo viên - Tranh, ảnh về thành tựu tiêu biểu về văn hoá, giáo dục thời Lý. - Phiếu học tập. 2. Đối với học sinh - Sưu tầm tài liệu; tìm hiểu trước kiến thức liên quan đến bài học. - Bảng nhóm. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC - Kiểm tra phần vận dụng bài trước của HS. - GV giới thiệu sơ lược nội dung chương 5. 1. Hoạt động khởi động a. Mục tiêu: Tạo tâm thế hứng thú cho học sinh và từng bước làm quen bài học. b. Tổ chức thực hiện: Bước 1 : Giao nhiệm vụ học tập Cho HS quan sát một số bức tranh và cho biết bức tranh đấy nói về các địa danh nào ? Các bức tranh đó gợi cho các em nhớ đến triều đại nào trong lịch sử Việt Nam ? Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập. - Học sinh thực hiện theo cá nhân - Giáo viên quan sát có gợi ý, hỗ trợ nếu HS không trả lời được Bước 3: Báo cáo kết quả học tập. - Giáo viên gọi 1 HS để trả lời. - Giáo viên gọi học sinh khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập. - GV nhận xét câu trả lời của học sinh, dẫn dắt vào bài. - GV dẫn dắt vấn đề: Nhà Tiền Lê kết thúc, một triều đại mới trong lịch sử Việt Nam tiếp tục ra đời đó là triều đại nhà Lý. Vậy Nhà Lý trong hoàn cảnh như thế nào ? Tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, tôn giáo, giáo dục có những điểm gì nổi bật ? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu trong bài học ngày hôm nay. 2. Hình thành kiến thức mới Hoạt động 1: 1. Nhà Lý thành lập và định đô ở Thăng Long a. Mục tiêu: Trình bày được sự thành lập nhà Lý. Đánh giá được sự kiện dời đô ra Đại La của Lý Công Uẩn. b. Tổ chức hoạt động HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập 1. Nhà Lý thành lập và định đô -GV cho HS đọc thông tin trong SGK, thảo luận cặp đôi và ở Thăng Long trả lời câu hỏi sau: - Cuối năm 1009 Lê Long Đĩnh + Nhà Lý thành lập như thế nào? mất. Giới sư sãi và các đại thần + GV yêu cầu HS quan sát hình 1 và thông tin ở mục em trong triều tôn Lý Công Uẩn lên có biết, nêu những hiểu biết của em về nhân vật Lý Công làm vua. Nhà Lý được thành lập. Uẩn? - Năm 1010 Lý Công Uẩn đặt -GV sử dụng lược đồ Việt Nam cho HS quan sát và nhận biết vị trí của Hoa Lưu và Thăng Long trên bản đồ sau đó niên hiệu là Thuận Thiên, dời đô yêu cầu HS thảo luận nhóm: khai thác tư liệu 1 tìm những về Đại La, đổi tên là Thăng Long. từ và cụm từ miêu tả về thành Đại La. Những thông tin đó Năm 1054 đổi tên nước là Đại chứng tỏ điều gì về vùng đất này? Rút ra ý nghĩa của sự Việt. kiện dời đô của Lý Công Uẩn? GV chốt ý: Đây là quyết định sáng suốt của Lý Công Uẩn , đặt nền móng cho việc xây dựng kinh đô Thăng Long trở thành đô thị phát triển thịnh vượng, là trung tâm của đất nước về sau, mở ra bước ngoặt mới cho sự phát triển của lịch sử dân tộc. GV cho HS hình ảnh mô tả kinh thành Thăng Long thời Lý, các hình ảnh về đại lễ ngàn năm Thăng Long Hà Nội. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập - GV hướng dẫn, HS đọc sgk và thực hiện yêu cầu. - GV theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. Bước 3: Báo cáo kết quả học tập - GV gọi HS trả lời câu hỏi. - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển sang nội dung mới. Hoạt động 2: Tình hình chính trị a.Mục tiêu: Học sinh trình bày được - Trình bày được tổ chức chính quyền của nhà Lý - Trình bày quá trình xây dựng luật pháp và quân đội nhà Lý - Chính sách đối nội và đối ngoại của nhà Lý để bảo vệ tổ quốc. b. Tổ chức hoạt động HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập 2.Tình hình chính trị - GV yêu cầu HS đọc thông tin ở mục 2 a. Tổ chức chính quyền chia lớp thành 6 nhóm và trả lời các câu hỏi sau: + Nhóm 1, 2: Dựa vào mục a trình bày những nét chính về tổ chức chính quyền thời Lý bằng sơ đồ? Rút ra nhận xét về tổ chức chính quyền thời Lý? + Nhóm 3, 4: Dựa vào mục b trình bày những nét chính về luật pháp và quân đội của thời nhà Lý? Luật Pháp của nhà Lý có điểm gì tiến bộ? Giải thích về chính sách “ Ngụ binh ư nông” và rút ra nhận xét về chính sách này? +Nhóm 5,6: Dựa vào mục c trình bày những nét chính về chính sách đối nội và đối ngoại của thời nhà Lý? Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập - GV hướng dẫn, HS đọc sgk và thực hiện b. Xây dựng luật pháp và quân đội. yêu cầu. - 1042: Bộ luật Hình Thư được ban hành, là bộ - GV theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. luật thành văn đầu tiên của nước ta. Bước 3: Báo cáo kết quả học tập - Quân đội: - GV gọi HS trả lời câu hỏi. + Cấm quân - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung. + Quân địa phương Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện -Thực hiện chính sách “ Ngụ binh ư nông” nhiệm vụ học tập c. Chính sách đối nội và đối ngoại. GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, - Đối nội: mền dẻo, khôn khéo, kiên quyết trấn áp chuyển sang nội dung mới. những thế lực có mưu đồ tách ra khỏi Đại Việt - Đối ngoại: Hòa hiếu với nhà Tống, dẹp tan cuộc của Chăm –pa. Ngày dạy: Hoạt động 3: Tình hình kinh tế, xã hội a. Mục tiêu Nêu những nét chính về tình hình kinh tế và xã hội của thời nhà Lý b. Tổ chức hoạt động HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập 3. Tình hình kinh tế, xã hội - GV chia lớp thành 6 phát phiếu học tập và a. Tình hình kinh tế hoàn thành nội dung sau : Các lĩnh Chính sách + Nhóm 1,2,3: Tìm hiểu những chính sách của vực kinh nhà Lý trong phát triển kinh tế? Tác dụng của tế những chính sách đấy? + Nhóm 4,5,6: Xã hội thời Lý có những tầng Nông -Thi hành chính sách “ Ngụ binh lớp nào? Đời sống của học ra sao? nghiệp ư nông”, cày tịch điền, bảo vệ trâu bò, khai khẩn đất hoang, đào kênh -GV cho HS quan sát hình 3 và hình 4, tư liệu mương... 3 giới thiệu cho HS ấm gốm hoa nâu thời Lý , đồng tiền Thuận Thiên đại bảo, tư liệu 3 nói về Thủ Công Nhà nước chú trọng, quan tâm hàng thủ công thời Lý . nghiệp phát triển cả thủ công nghiệp nhà GV nhận xét, chuẩn xác kiến thức: Những nước và thủ công nghiệp nhân chính sách kinh tế tiến bộ của thời nhà Lý có dân. tác dụng thúc đẩy nền nông nghiệp phát triển, đời sống nhân dân ổn định, thúc đẩy sự phát Thương -Xây dựng các chợ và một số triển của thủ công nghiệp và thương nghiệp . nghiệp trung tâm trao đổi hàng hóa Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập -Quan hệ buôn bán giữa Đại Việt với Trung Quốc khá phát triển, - GV hướng dẫn, HS đọc sgk và thực hiện yêu Vân Đồn trở thành trung tâm cầu. buôn bán sầm uất. - GV theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. →Thúc đẩy sự phát triển kinh tế, đời sống nhân Bước 3: Báo cáo kết quả học tập dân ổn định - GV gọi HS trả lời câu hỏi. b. Tình hình xã hội - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung. +Tầng lớp quý tộc (Vua, quan): có nhiều đặc Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm quyền vụ học tập +Tầng lớp địa chủ: có nhiều ruộng đất GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức. + Nông dân: nộp thuế, thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước. +Thợ thủ công và thương nhân: khá đông +Nô tì: phục vụ trong triều đình và quan lại. Hoạt động 4: Tình hình văn hóa, giáo dục a. Mục tiêu Trình bày những nét chính về tình hình văn hóa, giáo dục của thời nhà Lý b. Tổ chức hoạt động HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập - GV chia lớp thành 6 nhóm phát phiếu học tập 4. Tình hình văn hóa, giáo dục và hoàn thành nội dung sau : +HS đọc mục số 4, hoàn thành ra phiếu học tập Các lĩnh Những nét chính những nét chính về tôn giáo, văn học, nghệ vực thuật, giáo dục của thời nhà Lý ? + Việc xây dựng Văn Miếu –Quốc Tử Giám và Tôn giáo + Phật giáo: Tôn sùng và truyền mở khoa thi đầu tiên có ý nghĩa như thế nào ? bá rộng rãi trong nhân dân Hoạt động cá nhân : + Nho giáo: được mở rộng, ngày Khai thác thông tin ở mục em có biết kết hợp càng có vai trò trong xã hội. với hình 7 trong SGK trang 57 hãy liên hệ về vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của đất +Đạo giáo: thịnh hành, kết hợp nước ngày nay ? với tín ngưỡng dân gian. -GV giới thiệu thêm về tượng phật A di Đà, -Văn học chữ Hán bước đầu phát ngói úp trang trí đôi chim phượng bằng đất Văn học, nung, Văn Miếu – Quốc Tử Giám. triển. nghệ thuật GV chốt : Sự phát triển đồng đều của các mặt - Nghệ thuật dân gian: được ưa kinh tế, xã hội, văn hóa, nghệ thuật của nhân chuộng. dân ta thời Lý khẳng định khả năng xây dựng - Nghệ thuật kiến trúc và điêu nền độc lập, sự phát triển của nền văn hóa dân khắc: độc đáo, thanh thoát. tộc – Văn hóa Thăng Long -1070: nhà Lý cho dựng Văn Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập Giáo dục Miếu. - GV hướng dẫn, HS đọc sgk và thực hiện yêu cầu. - 1075: Mở khoa thi đầu tiên để - GV theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. chọn quan lại. Bước 3: Báo cáo kết quả học tập -1076: Quôc Tử Giám được thành - GV gọi HS trả lời câu hỏi. lập - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập . GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức. 3. Hoạt động luyện tập a. Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức. b. Tổ chức thực hiện 1. Người sáng lập ra nhà Lý là A. Lê Hoàn. B. Lý Thường Kiệt. C. Sư Vạn Hạnh. D. Lý Công Uẩn. 2. Ý nào dưới đây không phải là việc làm của Lý Công Uẩn sau khi thành lập triều Lý? A. Đặt niên hiệu là Thuận Thiên. B. Quyết định dời đô từ Hoa Lư về Đại La (Thăng Long, Hà Nội). C. Xây dựng các cung điện ở khu vực trung tâm của kinh thành. D. Đổi tên nước là Đại Việt. 3. Kinh thành Thăng Long gồm A. Cấm thành, Hoàng thành, La thành. B. Cấm thành, Hoàng thành. C. La thành, Cấm thành. D. Tử Cấm thành, Hoàng thành, La thành. 4. Ý nào không phản ánh đúng ý nghĩa sự kiện dời đô từ Hoa Lư về Đại La của Lý Công Uẩn? A. Khẳng định vị thế của Thăng Long – Hà Nội trong lịch sử dân tộc. B. Tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển đất nước. C. Mở ra thời kì mới trong sự phát triển của dân tộc. D. Góp phần xây dựng quốc gia thống nhất. 5. Ý nào dưới đây không phải là chính sách của nhà Lý trong việc xây dựng quân đội? A. Xây dựng quân đội với kỉ luật nghiêm minh, huấn luyện chu đáo B. Xây dựng quân đội với hai bộ phận: cấm quân và quân địa phương. C. Quân đội được trang bị nhiều vũ khí hiện đại. D. Thi hành chính sách “ngụ binh ư nông”. 6. Bộ luật được ban hành năm 1042 dưới thời Lý là A. Hình thư. B. Quốc triều hình luật. C. Hình luật. D. Hoàng Việt luật lệ. 4. Hoạt động vận dụng a. Mục tiêu: phát triển khả năng tự học, tự tìm tòi. b. Hướng dẫn thực hiện: Hãy sưu tầm sách, báo và internet về một thành tựu văn hoá, giáo dục tiêu biểu thời Lý. Viết một đoạn văn ngắn (7-10 câu) giới thiệu về thành tựu đó. Giáo viên giao nhiệm vụ về nhà cho học sinh - Học bài, làm bài tập trong sách bài tập. - Xem trước bài 12: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075-1077). - Sưu tầm tư liệu về Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075-1077). - Hoàn thành phiếu học tập sau: Câu hỏi Trả lời Minh chứng Đánh giá những nét độc đáo của cuộc kháng chiến chống Tống Vai trò của Lý Thường Kiệt trong cuộc kháng chiến chống Tống (1075 – 1077) Tổ chuyên môn duyệt, ngày 16/1/2024 TT: Tạ Thị Nhung.