Giáo án Khoa học tự nhiên 7 (Kết nối tri thức) - Tuần 32, Bài 40: Sinh sản hữu tính ở sinh vật - Năm học 2023-2024

Ngày soạn: 18/4/2024 Tuần 32 BÀI 40. SINH SẢN HỮU TÍNH Ở SINH VẬT Thời gian thực hiện: 3 tiết I. Mục tiêu 1. Kiến thức - Nêu được khái niệm sinh sản hữu tính ở sinh vật - Phân biệt được sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính - Mô tả được cấu tạo của hoa lưỡng tính, phân biệt được hoa đơn tính và hoa lưỡng tính - Mô tả được các giai đoạn của sinh sản hữu tính ở thực vật và phân biệt được thụ phấn với thụ tinh - Mô tả được các giai đoạn của sinh sản hữu tính ở động vật. Kể tên được một số loài đẻ trứng, đẻ con. - Nêu được vai trò và ứng dụng của sinh sản hữu tính ở sinh vật. 2. Năng lực 2.1. Năng lực chung - Năng lực giao tiếp và hợp tác: thảo luận nhóm để tìm ra các giai đoạn của sinh sản hữu tính ở động vật và thực vật - Năng lực giải quyết vấn đề khi quan sát để phân biệt các loại hoa, nghe câu chuyện về động vật đẻ con và đẻ trứng - Năng lực tư duy logic khi tìm hiểu về quá trình sinh sản hữu tính ở thực vật 2.2. Năng lực khoa học tự nhiên - Nhận thức khoa học tự nhiên: nêu được khái niệm, phân biệt được sinh sản vô tính và hữu tính - Tìm hiểu thế giới tự nhiên: lấy được VD về sinh sản hữu tính; kể tên các động vật đẻ trứng, đẻ con... - Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: ứng dụng sinh sản hữu tính vào thực tế cuộc sống 3. Phẩm chất - Chịu khó tìm tòi và thực hiện các nhiệm vụ cá nhân nhằm tìm hiểu về sinh sản hữu tính - Có trách nhiệm trong hoạt động nhóm, trong bài tập về nhà. II. Thiết bị dạy học và học liệu 1. Giáo viên - hoa tươi hoa ly, hoa cải, hoa bưởi, hoa bí - máy tính, máy chiếu 2. Học sinh - Đọc nghiên cứu và tìm hiểu trước bài ở nhà - Làm thí nghiệm ươm hạt lạc, đậu và trồng cây từ lá thuốc bỏng trước 1 tuần III. Tiến trình dạy học 1. Hoạt động 1: Tiết 120 Mở đầu a) Mục tiêu Giúp học sinh xác định được vấn đề cần tìm hiểu là sinh sản hữu tính ở sinh vật b) Nội dung GV yêu cầu các nhóm mang sản phẩm các cây con lạc, đậu và thuốc bỏng đã làm ở nhà để trước mặt mỗi nhóm sau đó quan sát sự tạo thành các cây con trên. Chỉ ra điểm khác nhau về sự hình thành cây con. c) Sản phẩm Bản nhận xét sự tạo thành cây con của mỗi nhóm ghi vào giấy nháp. d) Tổ chức thực hiện Hoạt động của GV và HS Nội dung *Chuyển giao nhiệm vụ học tập GV cho HS hoạt động theo nhóm trả lời Cây con thuốc bỏng được hình thành từ câu hỏi. một phần cơ quan sinh dưỡng của cây *Thực hiện nhiệm vụ học tập mẹ là biện pháp nhân giống vô tính. HS hoàn thành theo nhóm và viết vào Cây con lạc, đậu hình thành không phải giấy nháp từ cơ quan sinh dưỡng mà từ một bộ *Báo cáo kết quả và thảo luận phận đặc biệt là hạt Đại diện nhóm báo cáo *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ GV nhận xét sự hình thành cây đậu, cây lạc con từ hạt là một ví dụ điển hình của sinh sản hữu tính, vậy SSHT là gì và quá trình đó diễn ra thế nào? 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới Hoạt động 2.1. Tìm hiểu khái niệm sinh sản hữu tính a) Mục tiêu Nêu được khái niệm sinh sản hữu tính ở sinh vật. Phân biệt được với sinh sản vô tính b) Nội dung HS làm việc cá nhân và đoạn thông tin GV cung cấp (chiếu slide) trả lời khái niệm sinh sản hữu tính. Lấy VD về sinh sản hữu tính ở thực vật và động vật. c) Sản phẩm Học sinh lấy được ví dụ về sinh sản hữu tính ở động vật, thực vật d) Tổ chức thực hiện Hoạt động của GV và HS Nội dung *Chuyển giao nhiệm vụ học tập I. Tìm hiểu sinh sản hữu tính GV cung cấp thông tin giao tử là 1 tế 1. Khái niệm bào có khả năng thụ tinh để duy trì nòi Sinh sản hữu tính là hình thức cơ thể giống. Sự kết hợp giữa giao tử đực và mới hình thành từ sự kết hợp giữa giao giao tử cái tạo thành hợp tử. Hạt chứa tử đực và giao tử cái tạo thành hợp tử hợp tử. Hợp tử phát triển thành cơ thể Hợp tử phát triển thành cơ thể mới. cây con mới. 2. VD Dựa vào thông tin trên và các từ khóa Thực vật như lúa, ngô, cam, chanh các “cơ thể mới”, “giao tử đực”, “giao tử thực vật có hoa cái”, “hợp tử”. Hãy phát biểu khái niệm Động vật: trâu, cá, tôm, cua, bò, gà . sinh sản hữu tính. Lấy VD về sinh sản hữu tính ở thực vật và động vật *Thực hiện nhiệm vụ học tập HS hoàn thành cá nhân nêu khái niệm và lấy VD *Báo cáo kết quả và thảo luận HS trả lời cá nhân lấy được VD *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ HS nhận xét nhau, GV chốt khái niệm sinh sản hữu tính. 2.2. Tìm hiểu quá trình sinh sản hữu tính ở thực vật a) Mục tiêu - Mô tả được cấu tạo của hoa lưỡng tính, phân biệt được hoa đơn tính và hoa lưỡng tính - Mô tả được các giai đoạn của sinh sản hữu tính ở thực vật và phân biệt được thụ phấn với thụ tinh b) Nội dung HS hoạt động theo nhóm trả lời các câu hỏi sau: H1. Quan sát H40.1 SGK nêu cấu tạo của hoa và phân biệt hoa đơn tính và hoa lưỡng tính Mô tả cấu tạo hoa lưỡng tính H2. Quá trình sinh sản hữu tính gồm mấy giai đoạn? Đặc điểm của mỗi giai đoạn H3. Phân biệt thụ phấn và thụ tinh từ khái niệm. H4. Từ các thành phần cấu tạo nên 1 hoa cho biết hạt, phôi, quả do các bộ phận nào của hoa hình thành. c) Sản phẩm Câu trả lời mỗi nhóm đều ghi vào giấy d) Tổ chức thực hiện Hoạt động của GV và HS Nội dung *Chuyển giao nhiệm vụ học tập II. Quá trình sinh sản hữu tính ở thực -GV hỏi HS về cơ quan sinh sản hữu vật tính ở thực vật là gì? 1. Cấu tạo của hoa -GV cho HS trả lời các câu hỏi H1 đến - Hoa là cơ quan sinh sản hữu tính ở H4 theo hoạt động nhóm. Trong mỗi thực vật câu hỏi GV giới hạn thời gian. GV quan - Hoa lưỡng tính gồm các bộ phận sát và hướng dẫn các nhóm tổ chức chính: bầu nhụy, cánh hoa, nhị, nhụy hoàn thành câu hỏi. Hết thời gian mỗi Hoa lưỡng tính có cả nhị và nhụy. câu GV cho HS báo cáo luôn. VD: hoa ly, hoa loa kèn, bưởi, cải -Trả lời H1 GV cho mỗi nhóm quan sát - Hoa đơn tính chỉ mang nhị (hoa đực) các hoa tươi GV đã chuẩn bị sẵn (hoa hoặc mang nhụy (hoa cái) ly, hoa cải, hoa dưa chuột, hoa bầu) để VD: hoa dưa chuột, hoa bầu, bí quan sát cấu tạo hoa và phân biệt hoa 2. Các giai đoạn của quá trình sinh sản đơn tính và lưỡng tính. hữu tính ở thực vật. Sau khi hoàn thành câu H1GV cho HS Gồm 5 giai đoạn đó là: hoàn thành cá nhân các câu trong SGK Hình thành giao tử mục II.1 Thụ phấn *Thực hiện nhiệm vụ học tập Thụ tinh HS hoàn thành theo nhóm. Nhóm Tạo quả và hạt trưởng phân công nhiệm vụ và thảo luận Phát triển phôi tạo thành cây con với nhau đưa ra phương án 3. Phân biệt thụ phấn và thụ tinh *Báo cáo kết quả và thảo luận Thụ phấn là sự chuyển hạt phấn đến đầu GV gọi ngẫu nhiên một HS đại diện cho nhụy của hoa. 1 nhóm trình bày, các nhóm khác bổ Thụ tinh là sự hợp nhất của giao tử đực sung. và giao tử cái tạo thành hợp tử. hợp tử *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển thành phôi - HS nhận xét, bổ sung, đánh giá 4. Hình thành hạt và quả - GV nhận xét, đánh giá Hạt do noãn phát triển thành, hạt chứa - GV nhận xét và chốt nội dung quá phôi nằm trong quả. trình SSHT ở thực vật. Thụ phấn chỉ có Quả do bầu nhụy phát triển thành. ở thực vật có hoa. Thụ tinh xảy ra ở cả động vật và thực vật sinh sản hữu tính. Tiết 121 2.3. Tìm hiểu quá trình sinh sản hữu tính ở động vật a) Mục tiêu Mô tả được các giai đoạn của sinh sản hữu tính ở động vật. Kể tên được một số loài đẻ trứng, đẻ con. b) Nội dung HS làm việc nhóm trả lời các câu hỏi sau: H1. Chỉ ra các giai đoạn của sinh sản hữu tính. H2. Phân biệt sinh sản hữu tính và vô tính H3. Đọc đoạn thông tin sau (GV chiếu slide) Chỉ ra ưu điểm của đẻ con so với đẻ trứng. c) Sản phẩm Các nhóm hoàn thành ra giấy hoạt động của nhóm d) Tổ chức thực hiện Hoạt động của GV và HS Nội dung *Chuyển giao nhiệm vụ học tập III. Quá trình sinh sản hữu tính ở GV cho HS làm việc nhóm trả lời các động vật câu hỏi H1 và H2, H3 1. Các giai đoạn của sinh sản hữu tính. -Ở câu H1 GV có thể mở rộng về thụ - hình thành trứng và tinh trùng: hình tinh ngoài và thụ tinh trong ở một số thành trứng trong tế bào trứng, hình động vật thành tinh trùng ở tinh hoàn. - ở câu H2 Phân biệt sinh sản vô tính và - thụ tinh là sự kết hợp giữa nhân của hữu tính qua bảng sau (chiếu slide) tinh trùng với nhân của tế bào trứng tạo Sinh sản vô Sinh sản thành hợp tử. tính hữu tính - phát triển phôi: hợp tử phân chia và Khái phát triển thành phôi, từ phôi phát triển niệm thành cơ thể mới. Đặc điểm 2. Phân biệt sinh sản vô tính và hữu tính con Sinh sản vô Sinh sản - câu H3. Đoạn thông tin “trong một khu tính hữu tính rừng, trên cánh đồng cỏ có 2 bạn Rắn và Khái Không có Có... Khỉ với 2 cái bụng lồ lộ đang rập rình niệm sự hợp nhất đuổi nhau. Vào thời khắc quyết định giữa giao tử sinh tử, 2 bạn đều lâm bồn. Bạn khỉ rất đực và giao nhanh chóng tiếp đất sinh ra 1 chú khỉ tử cái nhỏ nhắn đáng yêu ôm vào lòng cho tú Đặc điểm Giống nhau Mang đặc ti, còn bạn rắn tìm chỗ trống vắng rồi con và giống cơ điểm di mới cuộn tròn cơ thể mềm mại của mình thể mẹ truyền của quanh 1 đàn con trứng- bảo vệ chúng tới cả bố và mẹ khi tự mổ vỏ chui ra”. Hãy cho biết con 3. Đẻ con và đẻ trứng của bạn nào được bảo vệ an toàn hơn và con của bạn nào được cung cấp đầy đủ Đẻ con phôi được cung cấp chất dinh chất dinh dưỡng hơn kể từ thời điểm dưỡng và bảo vệ tốt trong tử cung của chúng tách rời khỏi cơ thể mẹ nếu loại mẹ nên tỷ lệ sống cao hơn so với loài đẻ trừ thiên tai, khí hậu, dịch bệnh? trứng *Thực hiện nhiệm vụ học tập HS hoàn thành từng câu hỏi theo nhóm. *Báo cáo kết quả và thảo luận HS đại diện nhóm báo cáo *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ HS các nhóm tự nhận xét, đánh giá GV nhận xét đánh giá và chốt kiến thức quá trình sinh sản hữu tính ở động vật. Tiết 122 2.4. Tìm hiểu vai trò và ứng dụng của sinh sản hữu tính a) Mục tiêu Nêu được vai trò và ứng dụng của sinh sản hữu tính ở sinh vật. b) Nội dung HS làm việc cá nhân trả lời câu hỏi H1. Sinh sản hữu tính có vai trò gì đối với cơ thể sinh vật H2. Sinh sản hữu tính có vai trò gì đối với con người H3. Nêu ví dụ ứng dụng của sinh sản hữu tính trong chăn nuôi và trồng trọt c) Sản phẩm d) Tổ chức thực hiện Hoạt động của GV và HS Nội dung *Chuyển giao nhiệm vụ học tập IV. vai trò và ứng dụng của sinh sản GV cho HS trả lời các câu hỏi H1, H2, hữu tính H3. 1. vai trò *Thực hiện nhiệm vụ học tập Sinh sản hữu tính tạo ra các cá thể con HS suy nghĩ trả lời cá nhân mang đặc điểm di truyền của cả bố và *Báo cáo kết quả và thảo luận mẹ các cá thể có những đặc điểm di HS báo cáo cá nhân truyền khác nhau nên có khả năng thích *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ nghi trước sự thay đổi của môi trường HS nhận xét cá nhân khác nhau. Đối với con người sự đa GV chốt kiến thức. dạng di truyền là nguyên liệu cho chọn giống vật nuôi và cây trồng. 2.ứng dụng Tạo ra thế hệ con mang đặc điểm tốt của cả bố lẫn mẹ đáp ứng nhu cầu đa dạng của con người. Vd như ngô nếp tím, lợn Ỉ- Đại bạch, vịt xiêm, giống lúa DT17, DT24, DT25... 3. Hoạt động 3. Luyện tập a) Mục tiêu hệ thống được một số kiến thức đã học b) Nội dung - HS hoàn thành cá nhân các câu hỏi trắc nghiệm Câu 1. Sinh sản hữu tính là sự kết hợp A. của nhiều giao tử đực với một giao tử cái tạo nên hợp tử phát triển thành cơ thể mới B. ngẫu nhiên của giao tử đực và giao tử cái tạo nên hợp tử phát triển thành cơ thể mới C. có chọn lọc của hai giao tử đực và một giao tử cái tạo nên hợp tác phát triển thành cơ thể mới D. có chọn lọc của giao tử cái với nhiều giao tử đực và một tạo nên hợp tử phát triển thành cơ thể mới Câu 2. Quá trình sinh sản hữu tính ở thực vật gồm mấy giai đoạn và thứ tự các giai đoạn lần lượt là: A. 5, Hình thành giao tử, Thụ phấn, Thụ tinh, Tạo quả và hạt , Phát triển phôi tạo thành cây con B. 4, Thụ phấn, Thụ tinh, Tạo quả và hạt, Phát triển phôi tạo thành cây con C. 4, Hình thành giao tử, Thụ phấn, Thụ tinh, Tạo quả và hạt D. 5, Hình thành giao tử, Thụ tinh, Thụ phấn, Tạo quả và hạt , Phát triển phôi tạo thành cây con Câu 3. Sinh sản hữu tính ở hầu hết động vật là 1 quá trình gồm ba giai đoạn nối tiếp là: A. Giảm phân hình thành tinh trùng và trứng- thụ tinh tạo thành hợp tử- phát triển phôi và hình thành cơ thể mới B. Giảm phân hình thành tinh trùng và trứng- phát triển phôi và hình thành cơ thể mới C. Phát triển phôi và hình thành cơ thể mới- thụ tinh tạo thành hợp tử- giảm phân hình thành tinh trùng và trứng D. Thụ tinh tạo thành hợp tử- giảm phân hình thành tinh trùng và trứng- phát triển phôi và hình thành cơ thể mới Câu 4: Nhược điểm của hình thức đẻ con so với đẻ trứng là: A. Hiệu suất sinh sản thấp hơn B. Con non yếu nên tỉ lệ sống sót thấp hơn C. Luôn cần phải có 2 cá thể bố và mẹ tham gia vào quá trình sinh sản D. Cơ thể cái chi phối nhiều năng lượng cho sự phát triển của con Câu 5: Xét các đặc điểm sau: 1. Tạo ra được nhiều biến dị tổ hợp làm nguyên liệu cho quá trình tiến hóa và chọn giống 2. Duy trì ổn định những tính trạng tốt về mặt di chuyền 3. Có khả năng thích nghi với những điều kiện môi trường biến đổi 4. Là hình thức sinh sản phổ biến 5. Thích nghi tốt với môi trường sống ổn định Những đặc điểm không phải là ưu thế của sinh sản hữu tính so với sinh sản vô tính ở động vật là A. (4) và (5) B. (2) và (5) C. (2) và (3) D. (1) và (5) Câu 6: Xét các phát biểu sau, phát biểu đúng là A. Hoa là cơ quan sinh sản hữu tính ở thực vật. Hoa lưỡng tính là hoa có cả nhị và nhụy trên cùng một hoa. B. Hoa đơn tính là hoa có cả nhị và nhụy trên cùng một hoa. C. Hạt do phôi phát triển thành. Bầu nhụy phát thành quả chứa hạt D. Thụ tinh là sự chuyển hạt phấn đến đầu nhụy của hoa. Thụ phấn là sự hợp nhất của giao tử đực và giao tử cái tạo thành hợp tử. hợp tử phát triển thành phôi -HS tóm tắt nội dung bài học bằng sơ đồ tư duy c) Sản phẩm HS trình bày quan điểm cá nhân về đáp án trong những câu hỏi trên d) Tổ chức thực hiện Hoạt động của GV và HS Nội dung *Chuyển giao nhiệm vụ học tập 1. B GV yêu cầu HS hoàn thành cá nhân các 2. A câu hỏi trắc nghiệm và tóm tắt nội dung 3. A bài học bằng sơ đồ tư duy vào vở ghi. 4. D *Thực hiện nhiệm vụ học tập 5. A HS thực hiện theo yêu cầu của GV 6. A *Báo cáo kết quả và thảo luận GV gọi ngẫu nhiên HS trả lời *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ GV nhấn mạnh nội dung bài học bằng sơ đồ tư duy trên bảng. 4. Hoạt động 4. Vận dụng a) Mục tiêu Vận dụng kiến thức tìm hiểu đời sống b) Nội dung HS trả lời các câu hỏi sau: H1. Chỉ ra các giống vật nuôi mới được các viện chăn nuôi và viện di truyền trong nước thực hiện H2. Tìm hiểu về đặc tính tốt được di truyền từ bố hoặc mẹ ở các giống dê, bò cừu mà các nhà khoa học lai tạo từ các giống nhập nội với các giống trong nước. c) Sản phẩm HS tìm hiểu được thông tin d) Tổ chức thực hiện Hoạt động của GV và HS Nội dung *Chuyển giao nhiệm vụ học tập H1. GV cho HS trả lời các câu hỏi Giống lợn nái VCN-08 chọn lọc nhân *Thực hiện nhiệm vụ học tập thuần từ giống lợn nhập ngoại có năng HS hoàn thành cá nhân suất sinh sản rất cao với số lứa đẻ nái trên *Báo cáo kết quả và thảo luận năm >= 2,3, số con sơ sinh sống/ ổ >=15. Sản phẩm của cá nhân Giống gia cầm như gà lông màu được *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ viện chăn nuôi chọn lọc lai tạo như R1, HS có thể bổ sung thêm và nộp sản phẩm R2, MD1..chất lượng thịt thơm ngon, vào tiết sau. năng suất trứng và thịt cao hơn giống xuất GV có thể giới thiệu một số nghiên cứu: phát 30-35%. Nghiên cứu ứng dụng các giống bò sữa, Vịt T5, T6, V2...dòng vịt siêu thịt, siêu bò thịt: trứng cho năng suất trứng tăng 10%, năng Lai bò Vàng Brahman với HF cho năng suất thịt tăng 7-12% so với dòng vịt trước suất sữa cao từ 2200kg/chu kỳ lên tới đây. 5500kg/chu kỳ tương đương năng suất bò Vịt biển chăn nuôi hiệu quả tại các tỉnh sữa của thái lan. ven biển hải đảo Lai BBB với bò lai Zebu sản xuất bò thịt năng suất cao. Nghiên cứu ứng dụng các giống dê, cừu: Giống dê Boer-VCN có khối lượng trưởng thành 75-80 kg/con đực, 65-75 kg/con cái, thịt xẻ đạt 50-55%. Dê chuyên sữa Saanen nuôi thích nghi và nhân thuần cho năng suất sữa 2,8-3,2 lít/ngày. Cừu Sufort và Dopper có năng suất cao.