Giáo án Giáo dục địa phương 8 - Chủ đề: Một số hoạt động âm nhạc và những nhạc sĩ tiêu biểu ở tỉnh Bắc Giang

CHỦ ĐỀ : MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC VÀ NHỮNG NHẠC SĨ TIÊU BIỂU Ở TỈNH BẮC GIANG Tiết 1: MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC Ở TỈNH BẮC GIANG I. MỤC TIÊU BÀI HỌC 1. Kiến thức: - Tìm hiểu được vai trò của âm nhạc trong đời sống văn hoá tinh thần của người dân Bắc Giang. 2. Năng lực: - Trình bày được một số hoạt động âm nhạc ở tỉnh Bắc Giang. - Nêu được một số hoạt động âm nhạc ở tỉnh Bắc Giang. 3. Phẩm chất: - Qua bài học học sinh thêm tự hào truyền thống của cha ông để lại, về quê hương Bắc Giang, biết trân trọng, gìn giữ, phát huy những giá trị văn hoá, văn nghệ, truyền thống tốt đẹp của quê hương. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU - Giáo viên: SGV, phương tiện nghe - nhìn và các tư liệu, file âm thanh phục vụ cho tiết dạy. - Học sinh: SGK, tìm hiểu trước các thông tin liên quan đến bài học. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 1.Hoạt động 1: Mở đầu a. Mục tiêu: Thông qua video tạo tình huống giữa cái đã biết và chưa biết về một số hoạt động âm nhạc ở tỉnh Bắc Giang, đưa học sinh vào tìm hiểu nội dung bài học, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới một cách hứng thú. b) Nội dung: Học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên, xem video để trả lời các câu hỏi theo yêu cầu của giáo viên. c) Sản phẩm: HS trả lời được tên một số hoạt động âm nhạc ở tỉnh Bắc Giang. d) Tổ chức thực hiện: * Tổ chức cho HS xem video về Hội chùa la có diễn tích nhà phật; hội Xương Giang có hát tuồng cổ, chèo; ở nhiều lễ hội của đồng bào các dân tộc trong tỉnh có hát quan họ, hát then, chầu văn, ca trù, sình cs, soọng cô, soong hao,... (Trước khi xem GV đưa ra câu hỏi): Hãy nói về vai trò của Âm nhạc trong các lễ hội mà em đã từng được tìm hiểu hoặc tham gia? 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới I. Âm nhạc trong các lễ tục, lễ hội. a) Mục tiêu: Học sinh hiểu biết về âm nhạc trong các lễ tục, lễ hội. b) Nội dung: Thông qua vi deo, hình ảnh nêu được vai trò của âm nhạc trong các lễ tục, lễ hội. c) Sản phẩm: Giới thiệu được những loại hình nghệ thuật dân gian có trong lễ hội nơi địa phương em sinh sống đến mọi người. d) Tổ chức thực hiện: Giáo viên giới thiệu: Bắc Giang là một tỉnh có nền văn hoá đặc trưng của vùng Kinh Bắc xưa. Mảnh đất này là nơi sinh sống của hơn 20 dân tộc anh em tạo nên bức tranh văn hoá phong phú, đa sắc tộc. Ngày nay, Bắc Giang vẫn còn lưu giữ được gần 500 lễ tục, lễ hội dân gian độc đáo được tổ chức thường niên có thể kể đến như: hội đình, hội chùa, hội làng, hội hát và những lễ hội mang tính sử thi,... Trong mỗi lễ hội, âm nhạc là thành tố không thể tách rời và có vai trò quan trọng: Đối với phần “lễ”, âm nhạc góp phần tạo nên không khí tôn nghiêm, linh thiêng trong việc đệm văn khấn, múa dâng hương, múa tiến tửu hay múa hát thờ thần, Trong các lễ rước âm nhạc hỗ trợ để tăng sự nhịp nhàng, uyển chuyển khi rước kiệu, rước ngai,... Đối với phần “hội”, âm nhạc được dùng làm hiệu lệnh hướng dẫn, điều khiển hay cổ vũ cho các trò chơi, thi tài như: hội chùa La có diễn tích nhà Phật; hội Xương Giang có hát tuồng cổ, chèo, Ở nhiều địa phương, trong phần hội âm nhạc được tổ chức riêng thành hội thi hay hội diễn với sự tham gia của nhiều loại hình nghệ thuật: hát quan họ, hát then, chầu văn, ca trù, sình ca, soọng cô, soong hao,... GV giải thích thêm Âm nhạc được sử dụng trong lễ hội là âm nhạc dân gian với những nhạc cụ cổ truyền như: trống, mõ, chiêng, chũm choẹ, nhị, Người xưa có câu: “Phi nhạc bất thành lễ” – không có nhạc thì không thực hiện được các cuộc tế lễ. Trong lễ hội chùa La – Vĩnh Nghiêm tự, rất đông các đoàn khách trong, ngoài tỉnh cùng nhân dân địa phương về dâng hương hành lễ, đồng thời có các đội văn nghệ diễn tích nhà Phật (âm nhạc phục vụ cho các phần hát diễn tích nhà Phật). Trong lễ hội chùa Bổ Đà, một trong những hoạt động hấp dẫn nhất của lễ hội là liên hoan dân ca quan họ nhằm quảng bá những giá trị lịch sử, văn hoá phi vật thể điển hình là hát quan họ huyện Việt Yên. Trong phần lễ của lễ hội Yên Thế, thường tổ chức diễn các tích, trích đoạn về nghĩa quân và người anh hùng áo vải Hoàng Hoa Thám năm xưa, thu hút đông đảo người dân tham gia xem biểu diễn trong lễ hội là âm nhạc dân gian với những nhạc cụ cổ truyền như: trống, mõ, chiêng, chũm choẹ, nhị, Người xưa có câu: “Phi nhạc bất thành lễ” – không có nhạc thì không thực hiện được các cuộc tế lễ. Trong lễ hội chùa La – Vĩnh Nghiêm tự, rất đông các đoàn khách trong, ngoài tỉnh cùng nhân dân địa phương về dâng hương hành lễ, đồng thời có các đội văn nghệ diễn tích nhà Phật (âm nhạc phục vụ cho các phần hát diễn tích nhà Phật). Trong lễ hội chùa Bổ Đà, một trong những hoạt động hấp dẫn nhất của lễ hội là liên hoan dân ca quan họ nhằm quảng bá những giá trị lịch sử, văn hoá phi vật thể điển hình là hát quan họ huyện Việt Yên. Trong phần lễ của lễ hội Yên Thế, thường tổ chức diễn các tích, trích đoạn về nghĩa quân và người anh hùng áo vải Hoàng Hoa Thám năm xưa, thu hút đông đảo người dân tham gia xem biểu diễn II. Âm nhạc trong đời sống đương đại. 1. Một số ca khúc đương đại viết về quê hương Bắc Giang: a) Mục tiêu: Kể tên được một số ca khúc đương đại viết về quê hương Bắc Giang. Ca khúc dành cho tuổi hồng. b) Nội dung: Huy động hiểu biết đã có của bản thân và nghiên cứu tài liệu, quan sát tranh ảnh, suy nghĩ cá nhân, thảo luận trả lời các câu hỏi của giáo viên. - Phương pháp: Phát vấn, thuyết trình, phân tích, thảo luận cặp đôi. c) Sản phẩm: Biết vai trò của âm nhạc đương đại trong đời sống của nhân dân Bắc Giang. Kể tên một số tác phẩm âm nhạc đương đại tiêu biểu d) Tổ chức thực hiện: Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: - GV giới thiệu Âm nhạc mới (âm nhạc đương đại) là những sản phẩm âm nhạc có tên tác giả/ đồng tác giả. Những tác phẩm này có tính pháp lí, quyền sở hữu trí tuệ và được pháp luật bảo vệ. Âm nhạc đương đại Bắc Giang gồm có các ca khúc đương đại và các ca khúc viết cho tuổi hồng. - HS quan sát chương trình nghệ thuật ‘Sáng mãi Bắc Giang’. - Gv chia nhóm, cặp đôi thảo luận. + Nhóm 1: Em hiểu gì về ca khúc đương đại viết về quê hương Bắc Giang ? + Nhóm 2: Nêu hiểu biết của em về ca khúc dành cho tuổi hồng? Bước 2- Thực hiện nhiệm vụ: - Hs thảo luận theo nhóm, cặp đôi để hoàn thành câu hỏi của Gv. Bước 3 - Báo cáo, thảo luận: - Đại diện 2 nhóm lên báo cáo kết quả thảo luận của nhóm mình. * Nhóm 1: Là tỉnh có truyền thống văn hoá nên đời sống tinh thần của người dân Bắc Giang rất phong phú thể hiện qua các hội thi, hội trại sáng tác âm nhạc nhằm quảng bá hình ảnh về mảnh đất và con người nơi đây. Qua các trại sáng tácâm nhạc, nền âm nhạc mới ở Bắc Giang thêm phong phú về thể loại, đặc biệt nhiều đề tài, ca khúc hay về quê hương có giá trị nghệ thuật cao được công chúng yêu nhạc cả nước biết đến. Không ít những tác phẩm viết về quê hương Bắc Giang đã có tên ở danh sách những bài hát hay của âm nhạc đương đại Việt Nam trong nhiều thập niên qua. – Có nhiều sáng tác của các nhạc sĩ nổi tiếng viết về quê hương Bắc Giang như: Tấm áo chiến sĩ mẹ vá năm xưa (Nhạc và lời: Nguyễn Văn Tý); Hồ trên núi (Nhạc và lời: Phó Đức Phương); Chiều sông Thương (Nhạc: An Thuyên; Lời: Hữu Thỉnh – An Thuyên); Gửi về sông Lục, núi Huyền (Nhạc và lời: Đỗ Hồng Quân); Qua cầu sông Thương (Nhạc và lời: Trần Chung),... – Một số ca khúc mới từ hội trại sáng tác âm nhạc được bình chọn công diễn tại đêm nhạc “Sáng mãi Bắc Giang”: Đi trong câu hát dân ca (Nhạc và lời: Đỗ Hồng Quân); Bắc Giang mùa vải xanh (Nhạc và lời: Nguyễn Chính Nghĩa); Bắc Giang đất mẹ yêu thương (Nhạc và lời: Nguyễn Việt Bình); Bắc Giang nhịp phố (Nhạc và lời: Ngọc Hoà); Con đường tâm linh (Nhạc và lời: Bùi Bá Quảng); Sông Thương bên đục bên trong (Nhạc và lời: Tuấn Khương); Bắc Giang nhớ Bác (Nhạc và lời: Xuân Oánh); Về Bắc Giang cùng em (Nhạc và lời: Trọng Tĩnh); Sáng mãi Bắc Giang (Nhạc và lời: Ngọc Thạch); Dòng sông trên quê hương (Nhạc và lời: Nguyễn Quang Thanh); Hương rừng Yên Thế (Nhạc và lời: Kiên Quyết). * Giáo viên giới thiệu thêm: Ca khúc dành cho tuổi hồng. - Bên cạnh những ca khúc mới ngợi ca về quê hương Bắc Giang thì ca khúc viết cho thiếu nhi cũng được các nhạc sĩ Bắc Giang dành nhiều tình cảm: Nhạc sĩ Phan Đình Oánh với những ca khúc: Vào hạ, Em yêu mùa hè, Người cho em ước mơ, Cô giáo của em, Trường bản em...; Nhạc sĩ Nguyễn Quang Huy với ca khúc: Lời mẹ – lời cô, Bình minh vẫy gọi, Nhà em, Vui tới trường, đặc biệt ông có tuyển tập ca khúc “Thắp sáng ước mơ”. Nhạc sĩ Nguyễn Kiên Quyết với các ca khúc: Mưa xuân, Em vẽ quê hương, Ngôi nhà tuổi thơ, Ngôi trường em yêu,... Nhạc sĩ Lê Dũng có ca khúc: Ngôi trường giữa ngàn mây Đặc biệt trong cuộc vận động sáng tác ca khúc cho thiếu nhi do Trung ương đoàn và Hội đồng đội Trung ương tổ chức, Bắc Giang vinh dự có 2 trong tổng số 30 nhạc sĩ của cả nước được vinh danh với các tác phẩm hay viết cho lứa tuổi thiếu nhi. Nhạc sĩ Nguyễn Tuấn Khương với các ca khúc được biết đến nhiều như: Mái trường thân thiện của chúng em, Công cha nghĩa mẹ,Bắc Giang quê em đó,... hay các bài Hát về Bắc Giang quê em, Lời ru của mẹ, Chiều quê, Vòng quay trí tuệ,... của nhạc sĩ Lương Ngọc Chấn. khúc cho thiếu nhi do Trung ương đoàn và Hội đồng đội Trung ương tổ chức. - Nhóm bạn nhận xét, bổ sung. Bước 4- Kết luận: - GV kết luận nội dung, tuyên dương, động viên các nhóm. 3. Hoạt đông 3: Luyện tập a) Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức mới. b) Nội dung: GV tổ chức cho HS thảo luận: Có ý kiến cho rằng: “Âm nhạc có vai trò quan trọng trong đời sống của người dân Bắc Giang, đồng thời đây cũng là quê hương của nhiều ca sĩ, nhạc sĩ ưu tú” em có đồng ý với ý kiến trên không? Vì sao? - Nghe một số ca khúc. c) Sản phẩm: Chia sẻ hiểu biết của em về những bài hát về bắc Giang d) Tổ chức thực hiện: - Nghe nhạc: Nghe một số ca khúc mới : - Bắc Giang nhớ Bác – Nhạc và lời Xuân Oánh; - Hương rừng Yên Thế – Nhạc và lời Kiên Quyết; - Ngôi trường giữa ngàn mây – Nhạc và lời Lê Dũng. 4. Hoạt đông 4: Vận dụng a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội để giải quyết những vấn đề mới trong học tập. b) Nội dung: GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm hoàn thành bài tập ở nhà. c) Sản phẩm: Bài tập nhóm. d) Tổ chức thực hiện: Hoạt động này, GV hướng dẫn HS làm việc ở nhà với việc trả lời câu hỏi sau: 1. Vai trò của âm nhạc trong các lễ hội, lễ tục ở Bắc Giang.