Giáo án Giáo dục địa phương 8 - Chủ đề: Lịch sử Bắc Giang - Bài 4: Bắc giang từ đầu thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII - Năm học 2023-2024

Ngày soạn:17/2/2024 CHỦ ĐỀ - LỊCH SỬ BẮC GIANG Bài 4. BẮC GIANG TỪ ĐẦU THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XVIII (3 tiết) I. MỤC TIÊU 1. Năng lực - Nêu được những nét chính về tình hình chính trị xã hội, kinh tế, văn hoá giáo dục của Bắc Giang từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII. - Chỉ ra những đóng góp của nhân dân Bắc Giang trong cuộc kháng chiến chống quân Mãn Thanh (1788-1789). - Liên hệ được các sự kiện, địa đanh, nhân vật tiêu biểu của Bắc Giang trong giai đoạn này với địa danh hiện nay của Bắc Giang. - Tìm hiểu lịch sử (đọc và nghiên cứu tài liệu lịch sử) - Năng lực tự học, giải quyết vấn đề và sáng tạo, giao tiếp và hợp tác (thảo luận nhóm, cặp đôi, phát hiện và giải quyết các vấn đề GV đưa ra) 2. Phẩm chất - Yêu nước: Tự hào về truyền thống văn hóa, tinh thần yêu nước của nhân dân Bắc Giang, góp phần thêm yêu quê hương, đất nước. - Trách nhiệm: có trách nhiệm giữ gìn và bảo vệ các di tích lịch sử tại Bắc Giang, phấn đấu trong học tập, góp phần xây dựng quê hương đất nước . II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Giáo viên: Máy tính, máy chiếu. Hình ảnh minh hoạ về các nguồn sử liệu (trong và ngoài SGK), phiếu học tập. 2. Học sinh: sgk, các tài liệu học tập liên quan III. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG a. Mục tiêu: Giúp học sinh tò mò, phấn khởi đi tìm những nội dung kiến thức liên quan đến nội dung tiết học b.Nội dung:Giới thiệu về bia hộp đá tại làng Cốc, xã Dĩnh Trì, TP Bắc Giang c. Sản phẩm: HS nêu lên hiểu biết về nhân vật lịch sử có liên quan đến bia hộp d. Tổ chức thực hiên: - Bước 1: GV cho hs quan sát hình ảnh 4.1 và sau đó chiếu câu câu hỏi? Nhân vật lịch sử trên là ai? Có đóng góp gì cho quê hương Bắc Giang? - Bước 2: HS làm việc cá nhân, trao đổi với bạn và trả lời câu hỏi - Bước 3: GV gọi một số HS phát biểu ý kiến, HS khác nhận xét bổ sung. - Bước 4: GV tổng hợp ý kiến của HS và kết nối vào bài học. B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC I. Tình hình chính trị, xã hội 1. Tình hình chính trị a) Mục tiêu: Nêu được những nét chính về chính trị của Bắc Giang từ thế kỉ XVI đến đầu thế kỉ XVIII b) Nội dung: Nghiên cứu sách giáo khoa quan sát tranh ảnh, lược đồ suy nghĩ cá nhân, thaỏ luận nhóm trả lời các câu hỏi của giáo viên c) Sản phẩm: Hs tìm được nội dung cơ bản của phần 1 d. Tổ chức thực hiên: Hoạt động của giáo viên và học sinh Dự kiến sản phẩm - Bước 1: Gv chiếu lược đồ VN - Bước 2: gv yêu cầu hs lên xác định vị trí của tỉnh Bắc Giang - Bước 3: Gv yêu cầu hs thảo luận qua - Thế kỉ XVI-XVII: Bắc Giang là kênh chữ và kênh hình để trả lời câu hỏi vùng chiến lược của nhà Mạc, là nơi ? Em hãy nêu nét chính về tình hình chính diễn ra nhiều cuộc giao tranh quyết trị của BG trong các thế kỉ XVI- XVIII? liệt giữa nhà Lê với nhà Mạc. ? Vị trí của vùng đất Bắc Giang có vai trò - Thế kỉ XVIII: Bắc Giang diễn ra như thế nào đối với quốc gia Đại Việt? nhiều sự kiện quan trọng, quân Tây Sơn giao chiến đánh bại lực lượng - Bước 4: Gv lắng nghe ý kiến thảo luận của Nguyễn Hữu Chỉnh và Lê Chiêu của hs. Chốt nội dung học Thống Tam Tầng- Việt Yên và bị bắt ở Mục Sơn- Yên Thế. - Thế kỉ XIX, Nguyễn Quang Toản bị Nguyễn Ánh bắt ở làng Thọ Xương( nay TP Bắc Giang) chấm dứt triều đại Tây Sơn 2. Tình hình xã hội a) Mục tiêu: Trình bày khái quát được tình hình xã hội của Bắc Giang từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII. b) Nội dung: Hs làm việc nhóm tìm ra nội dung kiến thức, liên hệ với thực tế địa phương ngày nay c) Sản phẩm: Hs tìm được nội dung cơ bản của phần 2 d, Tổ chức thực hiện Hoạt động của giáo viên và học sinh Dự kiến sản phẩm - Bước 1: Gv chia lớp thành 3 nhóm hs, tìm hiểu và báo cáo về tình hình xã hội Bắc - Đời sống các tầng lớp nhân dân BG Giang ở thế kỉ XVI- XVIII: vô cùng cự khổ, khó khăn + Nhóm 1: Khái quát tình hình xã hội BG - Nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra chống + Nhóm 2: Nêu tên các cuộc khổi nghĩa lại triều đình phong kiến như: nông dân ở BG + KN Trần Cảo + Nhóm 3: Kết quả và ý nghĩa của các cuộc + KN Cầu Vồng ở Yên Thế( của nổi dậy. Dương Quốc Minh, Dương Hồng - Bước 2: Gv lắng nghe báo cáo, nhận xét, Lượng, Dương Hồng Lượng) bổ sung của hs +KN Cần Dinh ở Hương Sơn, Lạng - Bước 3: Gv nhận xét hoạt động thảo Giang luận, yêu cầu hs nhận xét về tình hình xã + Nhất là KN Nguyễn Hữu Cầu hội của Bắc Giang ở thời kì này. (1744-1751) - Bước 4: GV CHốt kt hs ghi bài -Kết quả: đều thất bại - Ý nghĩa:Góp phần làm lung lay chế độ PK, tô điểm thêm những trang lịch sử truyền thống của ND BG II. Tình hình kinh tế a) Mục tiêu: Trình bày khái quát được tình hình kinh tế của Bắc Giang từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII. b) Nội dung: Hs làm việc nhóm tìm ra nội dung kiến thức, liên hệ với thực tế địa phương ngày nay c) Sản phẩm: Hs tìm được những nét chính về kinh tế của Bắc Giang, liên hệ với một số ngành nghề kinh tế hiện nay của Bắc Giang d, Tổ chức thực hiện Hoạt động của giáo viên và học sinh Dự kiến sản phẩm - Bước 1: Gv chia 3 nhóm thảo luận : tìm a. Nông nghiệp những nét chính về kinh tế trên các lĩnh vực: - Thời Lê sơ kinh tế BG suy thoái đình + Nhóm 1: Nông nghiệp trệ + Nhóm 2: Thủ công nghiệp và thương - Thời kì đầu triều Mạc: Kinh tế được nghiệp phục hồi và phát triển( nhờ NN chú trọng khai hoang, lập làng, đắp đê) + Nhóm 3: Thương nghiệp - Khi các cuộc xung đột Nam Bắc triều, - Bước 2: hs thảo luận, trao đổi để thực hiện Trịnh – Nguyễn xảy ra: Nông nghiệp bị nhiệm vụ trả lời câu hỏi. tàn phá, đình trệ, - Bước 3: GV gọi đại diện HS báo cáo kết -> Đời sống nhân dân khó khăn quả, HS nhóm khác nhận xét. b. Nghề thủ công và thương nghiệp - Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và chốt kiến thức. - Nghề thủ công: - Bước 5: cho hs liên hệ các làng nghề thủ + Thế kỉ XVII-XVIII xuất hiện nghiều công truyền thống của tỉnh Bắc Giang hiện làng nghề thủ công mới: mây tre đan nay. (Phúc Tằng –Tăng Tiến-Việt Yên), nấu rượu( Làng Vân Hà- Việt Yên), Làng ? Nêu nhận xét về kinh tế BG TK XVI- bánh đa kế( TP BG), làng nghề bún (Đa XVIII? Mai)... - HS suy nghĩ cá nhân nêu nhận xét -Thương nghiệp: - GV chốt kiến thức + Phát triển rộng ra các tỉnh Lạng Sơn, Hà Nội Thanh Hoá, Nghệ An + Xuất hiện một số làng buôn ở tp BG + Chợ ở vùng nông thôn phát triển( chợ làng, chợ vùng, chợ đình Tuy vậy kinh tế BG vẫn là nề nông nghiệp tự túc, tự cấp III. Nhân dân Bắc Giang trong cuộc kháng chiến chóng quân Mãn Thanh(1788- 1789) a) Mục tiêu: Chỉ ra những đóng góp của nhân dân Bắc Giang trong cuộc đấu tranh chống quân Mãn Thanh xâm lược b) Nội dung: Hs làm việc nhóm tìm ra nội dung kiến thức. c) Sản phẩm: Những đóng góp của các địa phương, các anh hùng của tỉnh Bắc giang trong các cuộc kháng chiến chống Mãn Thanh của dân tộc trong giai đoạn này d, Tổ chức thực hiện Hoạt động của giáo viên và học sinh Dự kiến sản phẩm Bước 1: Gv cho hs thảo luận cặp đôi để trả lời cho câu hỏi: nhân dân Bắc Giang đã có những đóng góp gì trong cuộc kháng chiến chống quân Mãn Thanh xâm lược? - Năm 1788, 29 vạn quân Thanh xâm lược nước ta, đạo quân chủ lực do Tôn Bước 2: Gv lắng nghe hs báo cáo, nhận xét Sĩ Nghị chỉ huy đi qua Lạng Sơn tiến Bước 3: Gv nhận xét và xác định nội dung Xuống BG đã bị nhân dân BG chống trả ghi quyết liệt ở Lạng Giang, Yên Thế, Thành Xương Giang. Bước 4: cho hs xem hình ảnh về đình Ngọ Xá - Năm 1789, Sau thất bại ở Ngọc Hồi- Đống Đa, Quân Thanh và đấm tàn quân của Lê Chiêu Thống chạy về phía bắc đến BG bị đạo quân của đô đốc lộc và nhân dân BG chặn đánh tơi bời. IV. TÌNH HÌNH VĂN HOÁ, GIÁO DỤC a. Mục tiêu: Nêu được những nét chính về tín ngưỡng văn hoá dân gian của Bắc Giang trong các thế kỉ từ XVI đến XVIII Trình bày khái quát được những công trình nghệ thuật, kiến trúc nổi tiếng ở Bắc Giang Kể tên được một số đại khoa và nhận biết được một số nhà khoa bảng có công với Bắc Giang Liên hệ được các sự kiện địa danh, tên đường tên phố . b. Tổ chức thực hiện: Hoạt động của thầy và trò Nội dung chính 1. Tín ngưỡng và văn hoá dân gian ? Thế kỉ XVI-XVIII Bắc Giang có những a.Tôn giáo: loại hình tôn giáo nào ? Phật giáo, nho giáo chiếm ưu thế. ? Kể tên một số đình, đền và chùa..? Xuất hiện các ngồi đình làng như: đình Lỗ Hạnh(Đông Lỗ, Hiệp Hoà), ? Kể tên một số lễ hội ở Bắc Giang mà đình Phù Lão (Đào Mỹ, Lạng Giang) em biết ? Học sinh liên hệ thực tế ở địa phưng b. Văn hoá dân gian: Gv cho học sinh quan sát một số tranh Các loại hình ca hát nhảy múa, trèo ảnh, vedeo về lễ hội chọi gà, đấu vật, đua thuyền, chọi gà, đấu vật phát triển. mảng Gv Dựa vào tư liệu: 2. Nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc. Em hãy nêu một số công trình kiến trúc, - Tiêu biểu: Đình Lỗ Hạnh, Đình chùa điêu khắc tiêu biểu cuả Bắc Giang thế kỉ Thổ Hà . XVI- XVIII ? Học sinh dựa vào tài liệu trình bày. GV nhận xét, bổ sung kiến thức và cho học sinh quan sát một số hình ảnh 1.7,1.8,1.9. Gv giới thiệu một số hình ảnh về kiến trúc Gv yêu cầu học sinh đọc thông tin Đình Lỗ Hạnh. Thảo luận nhóm: 5 phút ? Nhận xét nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc của Bắc Giang thế kỉ XVI- XVIII ? Dựa vào tàì liệu hãy nêu một số nhân vật đỗ đạt cao trong các khoa thi ? 3. Tình hình giáo dục và khoa cử Học sinh dựa vào tài liệu trả lời - Tiêu biểu có: Trạng nguyên Giáp Gv nhận xét, bổ xung kiến thức. Hải (1507-1586) thành phố BG Gv cho học sinh đọc thông tin về trạng nguyên Giáp Hải - Trần Đăng Tuyển GV liên hệ thành phố Bắc Giang đã đặt (1614-1673)Việt Yên tên con đường Giáp Hải. 3. Hoạt động 3: Luyện tập a. Mục tiêu: Biết và kể tên một số di tích lịch sử trên quê hương Bắc Giang. b. Tổ chức thực hiện: Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện trò chơi tiếp sức: Ai nhanh hơn. Câu 1: Kể tên một số di tích lịch sử, đình, chùa, miếu ở Bắc Giang từ thế kỉ XVI đến nay mà em biết ? Thời gian thảo luận: 2 phút Trình bày : 1 phút Học sinh trình bày kết quả, GV kết luận. Giáo viên hướng dẫn học sinh làm bài tập Câu 2: Em hãy lập niên biểu các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của nhân dân Bắc Giang chống lại triều đình phong kiến trong các thế kỉ XVI-XVIII theo mẫu sau: STT Thời gian Tên cuộc khởi nghĩa Sự kiện chính - Học sinh trình bày kết quả, các bạn khác nhận xét, bổ sung 4. Hoạt động 4: Vận dụng a. Mục tiêu: - Tự hào về truyền thống, ý thức giữ gìn về giá trịvăn hóa và kinh tế của làng nghề, khơi gợi niềm tự hào, tình yêu quê hương đất nước - Giới thiệu và quảng bá hình ảnh làng nghề của tỉnh Bắc Giang b. Tổ chức thực hiện: Câu hỏi: Em hãy đóng vai một hướng dẫn viên du lịch để giới thiệu với du khách về một làng nghề tiêu biểu của tỉnh Bắc Giang? HS được chuẩn bị sẵn ở nhà xung phong lên trình bầy. HS nhận xét, GV bổ sung và chốt kiến thức GV giao nhiệm vụ về nhà cho HS: - Đọc và tìm hiểu bài 5 trong tài liệu lịch sử địa phương.